Giáo án Lịch sử 7 - Tuần 10, Bài 5: Ấn Độ từ thế kỉ IV đến giữa thế kỉ XIX - Năm học 2022-2023 - Nguyễn Thị Hải Yến

Nội dung text: Giáo án Lịch sử 7 - Tuần 10, Bài 5: Ấn Độ từ thế kỉ IV đến giữa thế kỉ XIX - Năm học 2022-2023 - Nguyễn Thị Hải Yến

1. 1 Lớp 7A 7B 7C Ngày dạy 7,9,14/11/2022 9,10,,15/11/2022 8,9,15/11/2022 Bài 5. ẤN ĐỘ TỪ THẾ KỈ IV ĐẾN GIỮA THẾ KỈ XIX Môn học: Lịch sử và Địa lí lớp 7 Thời gian thực hiện: (3tiết) I. MỤC TIÊU GV giúp HS đạt được các yêu cầu sau: 1. Kiến thức – Nêu được nét chính về điều kiện tự nhiên của Ấn Độ. – Trình bày khái quát được sự ra đời và tình hình kinh tế, chính trị, xã hội của Ấn Độ dưới thời các vương triều Giúp-ta, Đê-li và Mô-gôn. – Giới thiệu và nhận xét được một số thành tựu tiêu biểu về văn hóa Ấn Độ từ thế kỉ IV đến giữa thế kỉ XIX. 2. Năng lực - Khai thác và sử dụng được thông tin của một số tư liệu lịch sử trong bài học dưới sự hướng dẫn của GV. - Tìm kiếm, sưu tầm được tư liệu để phục vụ cho bài học và thực hiện các hoạt động thực hành, vận dụng. - Rèn luyện kĩ năng miêu tả tranh ảnh lịch sử, kĩ năng so sánh, đánh giá, hợp tác. 3. Phẩm chất Trân trọng những di sản của nển văn minh Ấn Độ để lại cho nhân loại. Liên hệ được ảnh hưởng của văn hoá Ấn Độ đến Việt Nam. II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU 1. Giáo viên: - Máy tính, máy chiếu. - Hình ảnh minh hoạ về Ấn Độ. - Phiếu bài tập 2. Học sinh: - SGK. - Tìm hiểu một số công trình kiến trúc, địa danh nổi tiếng của Ấn Độ. III. TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP GV: Nguyễn Thị Hải Yến - THCS Lê Lợi Năm học 2022-2023
2. 2 Tiết 1 1. Mở đầu (5 phút) a) Mục tiêu: Gợi lại kiến thức về điều kiện tự nhiên của Ấn Độ mà HS đã được học ở lớp 6 để liên kết với nội dung bài học. b) Tổ chức thực hiện: – Bước 1: GV cung cấp 4 hình ảnh: Sông Hằng, đền Taj Mahal, lăng Hoàng đế A- cơ-ba, cột sắt không gỉ và đặt câu hỏi: ? Những hình ảnh này khiến các em nghĩ đến đất nước nào? (Ấn Độ) ? Em có thể kể tên các địa danh trong hình được không? ? Xác định vị trí Ấn Độ trên bản đồ và mô tả điều kiện tự nhiên của Ấn Độ. (Nam Á, có 2 con sông lớn) – Bước 2: HS làm việc cá nhân, trả lời hoặc nêu ý kiến. – Bước 3: GV gọi một số HS phát biểu ý kiến. – Bước 4: GV tổng hợp ý kiến của HS, sử dụng 2 hình ảnh sông Hằng và đền Taj Mahal để nhắc lại kiến thức cũ và điều kiện tự nhiên của Ấn Độ, sử dụng 2 hình ảnh còn lại để gợi mở kết nối vào bài học mới. 2. Hình thành kiến thức mới 2.1. Ấn Độ dưới thời các triều đại phong kiến? (25 phút) a) Mục tiêu: HS trình bày khái quát được sự ra đời và tình hình kinh tế, chính trị, xã hội của Ấn Độ dưới thời các vương triều Giúp-ta, Đê-li và Mô-gôn. b) Tổ chức thực hiện: – Bước 1: GV tổ chức cho HS cả lớp thực hiện các nhiệm vụ sau: Nhiệm vụ 1: GV phát phiếu học tập (hoặc cho HS tự kẻ vào vở) và cho HS đọc SGK mục Ấn Độ dưới các triều đại phong kiến và thảo luận nhóm để hoàn thành nội dung bảng : N1: hoàn thành nội dung cột vương triều Giúp-ta N2: hoàn thành nội dung cột vương triều Đê-li N3: hoàn thành nội dung cột vương triều Mô-gôn N4: nhận xét phần làm bài của ba nhóm trên Vương Giúp-ta Hồi giáo Đê-li Mô-gôn triều Thời gian Đầu TK IV Cuối TK XII Đầu TK XVI thành lập GV: Nguyễn Thị Hải Yến - THCS Lê Lợi Năm học 2022-2023
3. 3 Tình hình - Nông nghiệp, buôn - Nông nghiệp, thủ - Có nhiều cải cách kinh tế bán phát triển, công nghiệp, buôn tích cực giúp phát - Thời Hoàng kim bán phát triển. triển kinh tế Tình hình - Người Ấn Độ cai - Người Thổ Nhĩ Kỳ - Người Mông Cổ chính trị trị (đầu tiên là Giúp- cai trị cai trị (tiêu biểu A- (Ai cai trị) ta) cơ-ba) Tình hình - Nhân dân được - Mâu thuẫn sắc tộc - Dưới thời A-cơ-ba: xã hội chăm lo - Mâu thuẫn tôn Không phân biệt sắc (Đời sống giáo: người Hồi giáo tộc và tôn giáo nhân thế được nhiều quyền lợi - Sau thời A-cơ-ba: nào, có hơn so với Hin-đu Xã hội khủng hoảng công bằng giáo không?) Nhiệm vụ 2: GV chữa bài của nhóm 1 và tổ chức hoạt động tích hợp văn – sử: 4 tổ cùng nghiên cứu đoạn tư liệu: “Cuốn sách ‘Phật quốc kí’ cùa nhà sư Pháp Hiển (Trung Quốc) đã ghi chép về Ấn Độ thế kỉ V, ca ngợi sự khoan hoà của pháp luật, đời sống sung túc và tự do của dân chúng, ca tụng vẻ nguy nga, tráng lệ của thành phố và các lâu đài. Sự quan tâm của nhà vua đối với dân chúng qua việc lập các nhà an dưỡng, bệnh xá ” (Theo Vũ Dương Ninh (Chủ biên). Lịch Sử Ấn Độ NXB Giáo dục. 1995. tr.47) Sau đó mỗi nhóm lần lượt tìm 1 tính từ trong đoạn tư liệu (khoan hòa, sung túc, tự do, nguy nga, tráng lệ) ? Những tính từ này cho em biết điều gì về vương triều Giúp-ta? (thể hiện sự phát triển của Ấn Độ trong giai đoạn này, các vị vua thời Gúp ta rất quan tâm, chăm lo đến sự phát triển đất nước, nhân dân có cuộc sống sung túc ấm lo) GV: Giới thiệu về cột sắt không gỉ và kết luận: Vương triều Giúp-ta là “thời kì hoàng kim của Ấn Độ” Nhiệm vụ 3: GV chữa bài của nhóm 2 và đặt câu hỏi pháp vấn mở rộng kiến thức ở mức vận dụng: GV: Nguyễn Thị Hải Yến - THCS Lê Lợi Năm học 2022-2023
4. 4 ? Vì sao gọi là vương triều Hồi giáo Đê-li? (Là vương triều do người Thổ Nhĩ Kỳ theo Hồi giáo lập ra) ? Qua đoạn tư liệu sau em có nhận xét gì về kinh tế Ấn Độ dưới vương triều Đê- li? (Kinh tế phát triển đặc biệt là nông nghiệp) Ba-ran - một người dân Ấn Độ thời kì đó đã nhận xét: "Các vùng trở nên phồn thịnh. Ruộng đồng nối với ruộng đồng, vườn tược nối với vườn tược, làng ấp nối liền với làng ấp” (Theo Lịch sử thế giới trung đại. Sđd. tr.354) ? Tuy kinh tế phát triểu nhưng vương triều Hồi giáo Đê-li vẫn tồn tại những mâu thuẫn, theo em đó là những mâu thuẫn nào? (Mâu thuẫn sắc tộc và mâu thuẫn tôn giáo) GV: Chốt: Dù chăm lo cho kinh tế nhưng mâu thuẫn sắc tộc và tôn giáo gay gắt đã dẫn đến các phong trào đấu tranh của nhân dân, kết quả là vương triều Hồi giáo Đê-li dần suy yếu và sụp đổ Nhiệm vụ 4: GV chữa bài của nhóm 3 đặt câu hỏi pháp vấn mở rộng kiến thức ở mức vận dụng: ? So sánh vương triều Mô-gôn với Hồi giáo Đê-li (đều là Hồi giáo nhưng tộc người khác nhau, Mô-gôn chủ trương dung hòa tôn giáo thay vì phân biệt tôn giáo như Đê-li ) GV giới thiệu về vua A-cơ-ba (Lên ngôi khi mới 13 tuổi nhưng tài năng kiệt xuất ) ? Em có nhận xét gì về những chính sách của vua A-cơ-ba? (tốt cho nhân dân) ? Theo em vì sao sau thời kì trị vì của A-cơ-ba thì Ấn Độ lại rơi vào khủng hoảng? (do những mâu thuẫn trong xã hội lại nổ ra, người lãnh đạo không có đủ tài năng trị vì) ? Theo em một đất nước muốn ổn định và phát triển thì điều gì là quan trọng nhất? (người lãnh đạo phải tài giỏi và tận tâm vì đất nước) – Bước 2: HS trao đổi nhóm và với bạn để thực hiện nhiệm vụ. – Bước 3: GV đại diện nhóm trình bày thảo luận nhóm, gọi HS cá nhân trả lời câu hỏi pháp vấn hoặc nhận xét đánh giá phần trình bày của bạn. – Bước 4: GV đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ, chốt lại nội dung kiến thức NỘI DUNG HỌC TẬP – Vương Giúp-ta Hồi giáo Đê-li Mô-gôn triều GV: Nguyễn Thị Hải Yến - THCS Lê Lợi Năm học 2022-2023
5. 5 Thời gian Đầu TK IV Cuối TK XII Đầu TK XVI thành lập Tình hình - Nông nghiệp, buôn - Nông nghiệp, thủ - Có nhiều cải cách kinh tế bán phát triển, công nghiệp, buôn tích cực giúp phát - Thời Hoàng kim bán phát triển. triển kinh tế Tình hình - Người Ấn Độ cai - Người Thổ Nhĩ Kỳ - Người Mông Cổ chính trị trị (đầu tiên là cai trị cai trị (tiêu biểu A- (Ai cai trị) Giúp-ta) cơ-ba) Tình hình - Nhân dân được - Mâu thuẫn sắc tộc - Dưới thời A-cơ- xã hội chăm lo - Mâu thuẫn tôn ba: Không phân (Đời sống giáo: người Hồi biệt sắc tộc và tôn nhân thế giáo được nhiều giáo nào, có quyền lợi hơn so - Sau thời A-cơ-ba: công bằng với Hin-đu giáo Xã hội khủng hoảng không?) 3. Luyện tập a) Mục tiêu: HS củng cố được kiến thức liên quan đến bài học về 3 vương triều phong kiến ở Ấn Độ: Giúp-ta, Hồi giáo Đê-li và Mô-gôn b) Tổ chức thực hiện: Tham gia trò chơi “Hộp quà bí mật” – Bước 1: GV giới thiệu luật chơi và cung cấp câu hỏi Luật chơi: Có 5 hộp quà ứng với 5 câu hỏi trắc nghiệm, các bạn học sinh giơ tay để trả lời câu hỏi. Trả lời đúng sẽ nhận được một phần quà bí mật. ?1 Ấn Độ được thống nhất vào thời gian nào? ?2 Sau thời kì phân tán (thế kỉ III TCN – thế kỉ IV), Ấn Độ được thống nhất dưới thời Vương triều ?3 Vương triều Gúp-ta được gọi là thời kì hoàng kim của Ấn Độ vì ?4 Điểm chung nổi bật về sự thành lập của hai Vương triều Đê-li và Mô-gôn đó là ?5 Dưới sự trị vì của mình, A-cơ-ba (1566 – 1605) đã thi hành những biện pháp tiến bộ. Đó là biện pháp gì? – Bước 2: HS suy nghĩ, tìm hiểu, trả lời câu hỏi. – Bước 3: HS trả lời được các đáp án GV: Nguyễn Thị Hải Yến - THCS Lê Lợi Năm học 2022-2023
6. 6 ?1 Đầu thế kỉ IV ?2 Gúp-ta ?3 kinh tế tiến bộ vượt bậc; đời sống người dân ổn định, sung túc ?4 đều do các vương triều của người nước ngoài và theo Hồi giáo lập nên ?5 Xoá bỏ sự kì thị tôn giáo, thủ tiêu đặc quyền Hồi giáo; khôi phục và phát triển kinh tế, văn hoá Ấn Độ – Bước 4: GV nhận xét, đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ. 4. Hoạt động vận dụng a) Mục tiêu: Vận dụng, kết nối được kiến thức, kĩ năng đã học để giải quyết tình huống trong thực tiễn liên quan đến bài học. d) Tổ chức thực hiện: – Bước 1: GV đặt câu hỏi vận dụng cho HS “Theo em trên thế giới hiện nay còn tồn tại mâu thuẫn về sắc tộc và tôn giáo hay không? Chúng ta cần làm gì để giải quyết những mâu thuẫn ấy?” – Bước 2: HS về nhà suy nghĩ, tìm hiểu, trả lời câu hỏi vận dung của giáo viên. – Bước 3: Buổi học sau HS trình bày phần trả lời của mình – Bước 4: GV đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ. Tiết 2 1. Hoạt động 1: Mở đầu (7 phút) a. Mục tiêu: - Tạo hứng thú học tập cho học sinh và xác định được vấn đề cần giải quyết liên quan đến bài học. b. Tổ chức thực hiện: - Bước 1: GV tổ chức trò chơi “Ô cửa bí mật”, có 4 câu hỏi tương ứng với 4 ô cửa bí mật, sau các ô cửa bí mật là hình ảnh châu Á. - Bước 2: HS chọn ô cửa bất kì, làm việc cá nhân để trả lời câu hỏi trên. - Bước 3: GV gọi một số HS phát biểu ý kiến. - Bước 4: Sau khi GV và HS hoàn thành trò chơi. GV lấy hình ảnh để dẫn dắt vào bài: Tiết trước các em đã tìm hiểu xong Ấn Độ dưới thời các triều đại phong kiến. Hôm nay, chúng ta cùng tìm hiểu về những thành tựu văn hóa tiêu biểu của Ấn Độ. Vãn hoá Ấn Độ là nền văn hoá lầu đời, đa dạng, vô cùng phong phú và đầy tính sáng tạo, có ảnh hưởng sầu rộng đến sự phát triển văn hoá của nhiều dần tộc phương Đông, trong đó có Việt Nam. GV: Nguyễn Thị Hải Yến - THCS Lê Lợi Năm học 2022-2023
7. 7 2. Hoạt động 2: Hình thành kiến thức Hoạt động 2.1. Thành tựu văn hoá tiêu biểu của Ấn Độ từ thế kỉ IV đến giữa thế kỉ XIX (38 phút) a) Mục tiêu: - HS giới thiệu được những thành tựu văn hoá tiêu biểu của Ấn Độ từ thế ki IV đến thế ki XIX. - HS rút ra được nhận xét: Những thành tựu văn hoá mà người Ấn Độ đạt được rất toàn diện và rực rỡ trên cơ sở kế thừa những di sản văn hoá từ các thế kỉ trước. Những thành tựu văn hoá Ấn Độ tiếp tục có sự ảnh hưởng lớn đến các nước Đông Nam Á. b) Tổ chức thực hiện: - Bước 1: GV giao nhiệm vụ học tập bằng cách cho học sinh hoạt động nhóm 4 HS điền vào phiếu học tập: Lĩnh vực Thành tựu văn hoá tiêu biểu Tôn giáo Chữ viết - văn học Kiến trúc - điêu khắc - Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ - Bước 3: GV tổ chức HS báo cáo kết quả, gọi một vài nhóm nên báo cáo sản phẩm các nhóm khác nhận xét, bổ sung. - Bước 4: GV đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ và chốt kiến thức Giáo viên phân tích mở rộng: Vì sao nói Ấn Độ là quê hương của tôn giáo? (Ngay từ thời cổ đại, nơi đây đã phát sinh nhiều tôn giáo lớn khác nhau. Đến thời Vương triếu Gúp-ta, do những thay đổi vế xã hội, Bà La Môn giáo dẩn dẩn trở thành Hin-đu giáo - tôn giáo thịnh hành ở Ấn Độ cho tới ngày nay. Hồi giáo thì do người Thổ Nhĩ Kỳ du nhập vào với nội dung tôn thờ Thánh A-la, ra đời muộn hơn Bà La Môn giáo và Phật giáo). Chữ viết có ảnh hưởng đến sự phát triển của văn học Ấn Độ thời kì này không? Nội dung chính của các tác phẩm văn học là gì? (Văn học Ấn Độ thời kì này phát triển hết sức phong phú, đa dạng một phần là do chữ Phạn đạt đến sự hoàn chỉnh, trở thành ngôn ngữ - văn tự sáng tác văn thơ. Nội dung của các tác phẩm văn học hết sức phong phú với những bộ kinh, thơ ca lịch sử, truyện thẩn thoại khổng lổ,... Tuy chịu ảnh hưởng của tôn giáo, nhưng vẫn thể hiện chủ nghĩa nhân đạo cao cả, miêu tả con người với cuộc sống nội tâm của nó, ca ngợi tình yêu lứa đôi, chống lại lễ giáo khắt khe. Tiêu biểu nhất trong các nhà văn, nhà thơ Ấn Độ thời kì phong GV: Nguyễn Thị Hải Yến - THCS Lê Lợi Năm học 2022-2023
8. 8 kiến là Ka-li-đa-sa, tác giả của nhiếu vở kịch nổi tiếng trong đó vở kịch Sơ-kun-tơ- la, niềm tự hào của nhân dần Ãn Độ trong suốt 15 thếkl qua). Kiến trúc Ẫn Độ chịu ảnh hưởng của tôn giáo như thế nào? (Các công trình kiến trúc của Ấn Độ chịu ảnh hưởng sâu sắc của tôn giáo. Tôn giáo nào cũng có những công trình kiến trúc tương ứng). Những nước nào ở Đông Nam Á chịu ảnh hưởng của kiến trúc Án Độ (Mi-an-ma, In-đô-nê-xi-a, Cam-pu-chia và Việt Nam,...). Hình 4. Đền Kha-giu-ra-hô - ngôi đền Hin-đu giáo ở Ân Độ: Ngôi đền được xây bằng đá sa thạch và có kiến trúc vô cùng lộng lẫy, tinh xảo, nằm ở thành phố Cha- ta-pua và đã được UNESCO công nhận là Di sản văn hoá thế giới vào năm 1986. Hình 5. Tượng Phật được tạc trên vách đá trong chùa hang A-gian-ta: Quẩn thể chùa hang A-gian-ta kì vĩ còn gắn với một số lượng khổng lổ những bức tượng điêu khắc về đạo Phật. Đây được coi là những tác phẩm hội hoạ đẹp nhất của nghệ thuật Phật giáo ở Ẫn Độ. NỘI DUNG HỌC TẬP - Tôn giáo: Dưới thời Vương triều Gúp-ta, đạo Bà La Môn dần dần trở thành Hin-đu giáo. Phật giáo có sự phần hoá thành hai giáo phái và tiếp tục được phát triển mạnh trong thời Gúp-ta. Hối giáo cũng phát triển, trở thành một tôn giáo lớn dưới thời Vương triếu Hối giáo Đê-li. - Chữ viết - văn học: + Chữ Phạn đạt đến mức hoàn chỉnh, trở thành ngôn ngữ - văn tự để sáng tác các tác phẩm văn học, thơ ca, đống thời là nguốn gốc chữ viết Hin-đi ngày nay. + Ván học Ấn Độ hết sức phong phú, đa dạng với nội dung thể hiện chủ nghĩa nhân đạo cao cả, đề cao tư tưởng tự do, ca ngợi tình yêu lứa đôi và trong chừng mực nhất định đã chống lại quan niệm vế sự phan biệt đẳng cấp. - Kiến trúc - điêu khắc: Kiến trúc Ấn Độ chịu ảnh hưởng sầu sắc của ba tôn giáo lớn: Hối giáo, Phật giáo và Hin-đu giáo. Tiết 3 3. Hoạt động 3: Luyện tập (25 phút) a. Mục tiêu: - HS củng cố được kiến thức liên quan đến bài học b. Nội dung: - HS trả lời bài tập 2 sgk/33. - Các câu hỏi trăc nghiệm: 1. Đặc điểm nổi bật về kiến trúc Ấn Độ là A. chịu ảnh hưởng sâu sắc của ba tôn giáo là Hin-đu giáo, Phật giáo và Hồi giáo. GV: Nguyễn Thị Hải Yến - THCS Lê Lợi Năm học 2022-2023
9. 9 B. tiếp thu những nét tiêu biểu của kiến trúc phương Tây. C. các công trình kiến trúc được xây dựng chủ yếu bằng gạch. D. Các công trình kiến trúc được xây dựng bằng đất. 2. Vương triều Gúp-ta được gọi là thời kì hoàng kim của Ấn Độ vì A. kinh tế Có những tiến bộ vượt bậc; đời sống của người dân ổn định, sung túc. B. xã hội ổn định, đạo Phật tiếp tục phát triển mạnh. C. nhiều công trình kiến trúc kì vĩ, tinh xảo được xây dựng. D. hoạt động thương mại trong nước được đẩy mạnh và Ấn Độ có quan hệ buôn bán với nhiều nước. 3. Ý nào không đúng về chữ Phạn của Ấn Độ? A. Là ngôn ngữ - văn tự để sáng tác văn học, thơ ca. B. Là nguồn gốc của ngôn ngữ và chữ viết Hin-đu thông dụng hiện nay Ấn Độ. C. Trở thành ngôn ngữ-văn tự sáng tạo các bộ kinh“khổng lồ" của Ấn Độ. D. Trở thành chữ viết của các quốc gia Đông Nam Á. c. Sản phẩm: - Câu trả lời của HS - Hầu hết các nước Đông Nam Á đều chịu ảnh hưởng của văn hoá Ấn Độ, thể hiện qua một số mặt chính sau: + Các nước tiếp thu Phật giáo, Hin-đu giáo của Ấn Độ. + Trên cơ sở của chữ Phạn, một số nước Đông Nam Á đã sáng tạo ra chữ viết của mình. + Kiến trúc Hin-đu giáo và kiến trúc Phật giáo của Ấn Độ (đền tháp) có ảnh hưởng đến nhiều nước. - Ở Việt Nam, Phật giáo khá phát triển. Kiến trúc tháp của đồng bào Chăm đều chịu ảnh hưởng của kiến trúc Ấn Độ. b. Tổ chức thực hiện: - Bước 1: GV tổ chức cho HS làm việc cá nhân. - Bước 2: HS trả lời, các HS khác nhận xét hoặc đưa ra các câu trả lời khác. - Bước 3: GV nhận xét bài làm của HS và chính xác hoá các phương án trả lời. - Bước 4: GV củng cố và nhắc lại các yêu cầu cần đạt của bài học cho HS. 4. Hoạt động 4: Vận dụng (20 phút) a. Mục tiêu: GV: Nguyễn Thị Hải Yến - THCS Lê Lợi Năm học 2022-2023
10. 10 - Vận dụng, kết nối được kiến thức, kĩ năng đã học để giải quyết tình huống trong thực tiễn liên quan đến bài học. b. Tổ chức thực hiện: - Bước 1: GV hết giao nhiệm vụ cho HS Về nhà tìm kiếm thông tin và hình ảnh từ sách, báo và internet vế một công trình kiến trúc của Ấn Độ thời phong kiến mà em ấn tượng nhất (giao từ tiết trước) - Bước 2: Cho HS trình bày cá nhân - Bước 3: Cho hs đặt câu hỏi với phần trình bày của bạn - Bước 4: GV chốt yêu cầu và nhận xét về tiết học. * Hướng dẫn học ở nhà: GV giao nhiệm vụ cho HS Đọc trước bài tiết sau: bài 6/35 Ngày duyệt: 6/11/2022 Người duyệt: Hà Thị Vân Anh GV: Nguyễn Thị Hải Yến - THCS Lê Lợi Năm học 2022-2023