Giáo án Lịch sử 7 - Tiết 23+24, Bài 10: Đại Cồ Việt thời Đinh, Tiền Lê (968-1009) - Năm học 2022-2023 - Nguyễn Thị Hải Yến

Nội dung text: Giáo án Lịch sử 7 - Tiết 23+24, Bài 10: Đại Cồ Việt thời Đinh, Tiền Lê (968-1009) - Năm học 2022-2023 - Nguyễn Thị Hải Yến

1. 1 Lớp 7A 7B 7C Ngày dạy 5/1/2023 30/12/2022 30/12/2022 12/1/2023 6/1/2023 6/1/2023 Tiết 23,24. BÀI 10: ĐẠI CỒ VIỆT THỜI ĐINH - TIỀN LÊ (968 – 1009) Thời gian thực hiện: (2 tiết) I. Mục tiêu 1. Về kiến thức: - Giới thiệu được những nét chính về tổ chức chính quyền thời Đinh - Tiền Lê. - Mô tả được cuộc kháng chiến chống Tống của Lê Hoàn năm 981. - Nhận biết được đời sống xã hội, văn hoá thời Đinh - Tiền Lê. 2. Về năng lực: - Biết sưu tầm, khai thác tư liệu, kênh hình trong học tập lịch sử, rèn luyện năng lực tìm hiểu lịch sử. - Biết trình bày, suy luận, phản biện, tranh luận về một vấn đề lịch sử, rèn luyện năng lực nhận thức và tư duy lịch sử. 3. Về phẩm chất: Giáo dục ý thức độc lập dân tộc, thống nhất đất nước. II. Thiết bị dạy học và học liệu 1. Giáo viên: - Giáo án soạn theo định hướng phát triển năng lực, Phiếu học tập dành cho HS. - Tranh, ảnh vé đén thờ Vua Đinh, Vua Lê tại Ninh Bình. - Máy tính, máy chiếu (nếu có). 2. Học sinh: - SGK. - Tranh, ảnh, tư liệu sưu tầm liên quan đến bài học (nếu có) và dụng cụ học tập theo yêu cầu của GV. III. Tiến trình dạy học Tiết 1 1. Hoạt động 1: Mở đầu (5 phút) a) Mục tiêu: Xác định được vấn đề cần giải quyết liên quan đến bài học. b) Tổ chức thực hiện: HS chơi trò chơi “Lật mảnh ghép”. - Bước 1: GV yêu cầu HS đọc luật chơi “Lật mảnh ghép”. Hs trả lời các câu hỏi liên quan đến các mảnh ghép, trả lời đúng sẽ có quyền lật mảnh ghép tương ứng và trả lời từ khóa lên quan đến bức tranh phía dưới. Trả lời đúng từ khóa lên quan đến bức tranh sẽ giành chiến thắng. - Bước 2: HS tham gia chơi và trả lời câu hỏi: Câu 1: Chọn các đáp án đúng trong câu sau: Chiến thắng Bạch Đằng 938 có ý nghĩa gì? A. Chấm dứt thời kỳ hơn một nghìn năm Bắc thuộc. B. Đập tan âm mưu xâm lược Đại Việt của Trung Quốc. GV: Nguyễn Thị Hải Yến - THCS Lê Lợi Năm học 2022-2023
2. 2 C. Khôi phục nền độc lập dân tộc. D. Chứng minh sức mạnh to lớn của quân đội ta. Câu 2: Sau chiến thắng Bạch Đằng, Ngô Quyền xưng vương và đóng đô ở đâu? Câu 3: Chính quyền nhà Ngô tan rã vào năm nào? Câu 4: Ai là người đã dẹp được loạn “12 sứ quân”? Câu 5: Đinh Bộ Lĩnh quê ở đâu? - Bước 3: GV nhận xét đánh giá, và kết nối vào bài học. 2. Hoạt động 2: Hình thành kiến thức (30 phút) Hoạt động 2.1. Tìm hiểu về chính quyền thời Tiền Lê (15 phút) a) Mục tiêu: - Giới thiệu được những nét chính về tổ chức chính quyền thời Tiền Lê. b) Tổ chức thực hiện: * Nhiệm vụ 1: HS đọc thông tin SGK, làm việc cá nhân, thực hiện yêu cầu : Nêu những nét chính về tổ chức chính quyền thời Tiền Lê? - Bước 1: GV giao nhiệm vụ. - Bước 2: HS thực hiện, trả lời câu hỏi. - Bước 3: HS khác nhận xét. - Bước 4: GV nhận xét, chuẩn kiến thức. * Nhiệm vụ 2: GV hướng dẫn HS làm việc theo kĩ thuật Think- Pair- Share để trả lời câu hỏi: So sánh chính quyền thời Tiền Lê với chính quyền thời Đinh? - Bước 1: GV giao nhiệm vụ. - Bước 2: HS làm việc cá nhân, thảo luận và nêu ý kiến. - Bước 3: Các nhóm nhận xét. - Bước 4: GV nhận xét, chuẩn kiến thức. Tổ chức chính quyền thời Tiền Lê là sự hoàn thiện thêm về tổ chức bộ máy cai trị ở trung ương (vua nắm mọi quyền hành, giúp vua có thái sư, đại sư và quan lại gồm ba ban) và ở địa phương (cà nước chia làm 10 đạo; đến năm 1002, vua cho đổi đạo thành lộ, phủ, châu; đơn vị cấp cơ sở là xã). Đồng thời, nhà Tiền Lê cũng chú ý xây dựng quân đội và tiếp tục giữ mối bang giao với nhà Tống. NỘI DUNG HỌC TẬP c. Chính quyền thời Tiền Lê - Lê Hoàn lập nhà Tiền lê, đổi niên hiệu là Thiên Phúc. - Tổ chức chính quyền: + Trung ương: Chính quyền do vua đứng đầu, nắm mọi quyền hành. Giúp việc cho vua có thái sư, đại sư. Dưới vua là các quan văn, võ. Các con vua được phong vương và trấn giữ các vùng hiểm yếu. + Địa phương: Cả nước chia làm 10 đạo, đến năm 1002, đổi thành lộ, phủ, châu, giáp. Đơn vị cơ sở là làng xã. * Sơ đồ tổ chức nhà nước: GV: Nguyễn Thị Hải Yến - THCS Lê Lợi Năm học 2022-2023
3. 3 - Quân đội gồm 2 bộ phận: Cấm quân và quân đóng tại địa phương. - Pháp luật: Triều định đặt ra luật lệnh, tăng cường quan hệ ngoại giao với nhà Tống. Hoạt động 2.2. Tìm hiểu về đời sống xã hội và văn hóa thời Đinh - Tiền Lê (15 phút) a) Mục tiêu: Nhận biết được đời sống xã hội, văn hoá thời Đinh - Tiền Lê. b) Tổ chức thực hiện: * Nhiệm vụ 1: HS đọc thông tin SGK, làm việc cá nhân, thực hiện yêu cầu: Nêu những nét chính về tình hình xã hội thời Đinh - Tiền Lê? - Bước 1: GV giao nhiệm vụ - Bước 2: HS thực hiện, trả lời câu hỏi - Bước 3: HS khác nhận xét - Bước 4: GV nhận xét, chuẩn kiến thức. - Bước 5: GV phân tích, mở rộng kiến thức. * Nhiệm vụ 2: HS đọc thông tin SGK , thảo luận cặp đôi, trả lời câu hỏi: Đời sống văn hóa thời Đinh- Tiền Lê có gì nổi bật? - Bước 1: GV giao nhiệm vụ - Bước 2: HS thực hiện, trả lời câu hỏi - Bước 3: Nhóm khác nhận xét - Bước 4: GV nhận xét, chuẩn kiến thức. - Bước 5: GV phân tích, mở rộng kiến thức. - NỘI DUNG HỌC TẬP 2. Đời sống xã hội và văn hóa thời Đinh – Tiền Lê a. Tình hình xã hội - Xã hội chia thành hai bộ phận: thống trị và bị trị. + Bộ phận thống trị bao gồm: vua, quan. + Bộ phận bị trị: người dân lao động (nông dân, thợ thủ công, nô tì) Sơ đồ tổ chức xã hội thời Đinh – Tiền Lê: GV: Nguyễn Thị Hải Yến - THCS Lê Lợi Năm học 2022-2023
4. 4 b. Đời sống văn hoá: + Thời Đinh - Tiền Lê, giáo dục chưa phát triển. Nho giáo chưa có ảnh hưởng sâu rộng. Phật giáo được truyền bá rộng rãi, chùa được xây dựng ở nhiều nơi, các nhà sư được triều đình đề cao và nhân dân quý trọng. + Xu hướng khôi phục và phát triển văn hoá dân tộc bước đẩu đạt được một số thành tựu. Nhiều loại hình văn hoá dân gian tiếp tục được giữ gìn trong đời sống như ca hát, nhảy múa, đua thuyền, đấu võ, đấu vật,... 3. Hoạt động 3: Luyện tập (5 phút) a) Mục tiêu: HS củng cố được kiến thức bài học về chính quyền thời Đinh - Tiền Lê. b) Tổ chức thực hiện: - Bước 1: GV nêu câu hỏi củng cố: So sánh tổ chức chính quyền thời Đinh - Tiền Lê với thời Ngô? - Bước 2: HS trả lời. - Bước 3: HS khác nhận xét. - Bước 4: GV nhận xét, chuẩn kiến thức. 4. Hoạt động 4: Vận dụng (5 phút) a) Mục tiêu: Vận dụng, kết nối được kiến thức, kĩ năng đã học để giải quyết tình huống trong thực tiễn liên quan đến bài học. b) Nội dung: HS trả lời câu hỏi số 3 ở phần vận dụng trong SGK. c) Sản phẩm: Câu trả lời của HS. d) Tổ chức thực hiện: - Bước 1: GV tổ chức cho HS hoạt động theo nhóm, thảo luận trả lời câu hỏi: Giả sử em là Đinh Tiên Hoàng, em có chọn đặt kinh đô ở Hoa Lư không? Vì sao? - Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ. - Bước 3: GV gọi một số HS trả lời. Các HS khác nhận xét, bổ sung. - Bước 4: GV đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ và chốt kiến thức. Tiết 2 1. Hoạt động 1: Mở đầu (5 phút) a) Mục tiêu: - Kiểm tra, củng cố cho HS kiến thức của bài học cũ. GV: Nguyễn Thị Hải Yến - THCS Lê Lợi Năm học 2022-2023
5. 5 - Gợi mở, định hướng cho HS vào tìm hiểu nội dung kiến thức mới trong bài học. b) Tổ chức thực hiện: - Bước 1: GV khái quát lại tình hình nước ta sau khi Ngô Quyền mất và công cuộc thống nhất đất nước của Đinh Bộ Lĩnh. - Bước 2: GV trình chiếu bài thơ truyền khẩu được khắc trên chùa An Tiêm, yêu cầu HS trả lời các câu hỏi khai thác thông tin lịch sử. - Bước 3: HS trả lời các câu hỏi. - Bước 4: GV tổng hợp, nhận xét, kết luận và kết nối vào bài học: Qua khai thác thông tin lịch sử về cuộc đời Thái hậu Dương Vân Nga, các em đã có được một số thông tin về lịch sử Việt Nam thời Đinh – Tiền Lê. Sau khi Ngô Quyền với chiến thắng Bạch Đằng năm 938 đã khôi phục lại hoàn toàn nền độc lập dân tộc sau hơn một nghìn năm Bắc thuộc, vậy hai triều Đinh – Tiền Lê đã củng cố và bảo vệ nền độc lập đó như thế nào? Chúng ta cùng tìm hiểu cụ thể hơn trong bài học hôm nay. 2. Hoạt động 2: Hình thành kiến thức Mục 1. Công cuộc xây dựng chính quyền và bảo vệ đất nước thời Đinh – Tiền Lê Hoạt động 2.1. Phần a. Chính quyền thời Đinh (17 phút) a) Mục tiêu: - Nêu được sự thành lập nhà Đinh. - Mô tả và vẽ được sơ đồ tổ chức chính quyền thời Đinh. - Nhận xét và so sánh được tổ chức chính quyền thời Đinh so với thời Ngô. b) Tổ chức thực hiện: - Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ: GV cung cấp tư liệu lịch sử, video giới thiệu về kinh đô Hoa Lư yêu cầu HS kết hợp với thông tin SGK thực hiện nhiệm vụ sau: 1. Làm việc cá nhân, trả lời câu hỏi: Nêu những việc làm của Đinh Bộ Lĩnh ngay sau khi thống nhất đất nước. (Dự kiến câu trả lời của HS: Sau khi thống nhất đất nước, Đinh Bộ Lĩnh lên ngôi Hoàng đế, đặt tên nước là Đại Cồ Việt, đặt niên hiệu là Thái Bình, đóng đô ở Hoa Lư). 2. Thảo luận cặp đôi các vấn đề sau: - Việc Đinh Bộ Lĩnh xưng Hoàng đế, đặt tên nước và không dùng niên hiệu của hoàng đế Trung quốc nói lên điều gì? (Dự kiến câu trả lời của HS: Đinh Bộ Lĩnh là người Việt đầu tiên xưng đế, đặt niên hiệu riêng, đặt tên nước, định đất đóng đô nhằm khẳng định người Việt có giang sơn, bờ cõi riêng, nước Đại Cồ Việt độc lập, ngang hàng với Trung Quốc chứ không phải là nước phụ thuộc). GV: Nguyễn Thị Hải Yến - THCS Lê Lợi Năm học 2022-2023
6. 6 - Tại sao Đinh Bộ Lĩnh chọn Hoa Lư làm nơi đóng đô? (Dự kiến câu trả lời của HS: Vì Hoa Lư là quê hương của Đinh Bộ Lĩnh, địa thế của Hoa Lư nhiều đồi núi hiểm trở, tạo ra thế phòng thủ trước kẻ thù xâm lược). - Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ :GV hướng dẫn HS đọc SGK, làm việc cá nhân trả lời câu hỏi sau: 1. Đinh Bộ Lĩnh tổ chức bộ máy chính quyền và có những biện pháp củng cố nền độc lập như thế nào? (Dự kiến câu trả lời của HS: - Ở Trung ương: đứng đầu là Hoàng đế có quyền lực cao nhất, giúp việc có Ban Văn, Ban Võ và Cao tăng. - Chính quyền địa phương: gồm các cấp: đạo (châu), giáp, xã. - Nhà vua phong vương cho hoàng tử, cử tướng lĩnh thân cận nắm giữ chức vụ chủ chốt, đúc tiền để lưu hành trong nước, xử phạt nghiêm khắc những người phạm tội nặng, tổ chức quân đội, sai sứ sang giao hảo với nhà Tống). 2. Vẽ sơ đồ tổ chức bộ máy nhà nước thời Đinh theo ý tưởng riêng. (Dự kiến sơ đồ bộ máy nhà nước của HS: - Bước 3: Báo cáo kết quả : GV trình chiếu sơ đồ tổ chức chính quyền nhà nước thời Đinh và thời Ngô, hướng dẫn HS thảo luận vấn đề sau: Nhận xét về tổ chức chính quyền thời Đinh với thời Ngô. (Dự kiến câu trả lời của HS: Bộ máy chính quyền thời Đinh được được kiện toàn thêm một bước, xây dựng từ trung ương đến địa phương khá quy củ. Hoàng đế là người đứng đầu, có quyền lực cao nhất. Đinh Bộ Lĩnh đã tiến thêm một bước trong việc xây dựng chính quyền độc lập, tự chủ, khẳng định chủ quyền quốc gia dân tộc so với thời Ngô Quyền). GV: Nguyễn Thị Hải Yến - THCS Lê Lợi Năm học 2022-2023
7. 7 GV có thể nhấn mạnh thêm: Mặc dù Đinh Bộ Lĩnh xưng đế nhưng ông đã ý thức được mối quan hệ bang giao rất quan trọng giữa nước ta với Trung Quốc.Tất cả những việc làm của Đinh Bộ Lĩnh đã khẳng định được vị thế độc lập của Đại Cồ Việt. - Bước 4: Đánh giá, chốt kiến thức :GV tổng kết các ý kiến của HS và chính xác hoá nội dung học tập. NỘI DUNG HỌC TẬP a. Chính quyền thời Đinh - Sau khi thống nhất đất nước, Đinh Bộ Lĩnh lên ngôi Hoàng đế, đặt tên nước là Đại Cồ Việt, đặt niên hiệu là Thái Bình, đóng đô ở Hoa Lư (Ninh Bình). - Tổ chức chính quyền: + Ở Trung ương: đứng đầu là Hoàng đế có quyền lực cao nhất, giúp việc có Ban Văn, Ban Võ và Cao tăng. + Chính quyền địa phương: gồm các cấp: đạo (châu), giáp, xã. - Nhà vua phong vương cho hoàng tử, cử tướng lĩnh thân cận nắm giữ chức vụ chủ chốt, đúc tiền để lưu hành trong nước, xử phạt nghiêm khắc những người phạm tội nặng, tổ chức quân đội gồm 10 đạo, sai sứ sang giao hảo với nhà Tống. => Những việc làm của Đinh Bộ Lĩnh đã khẳng định được vị thế độc lập của Đại Cồ Việt. Hoạt động 2.2. Phần b. Cuộc kháng chiến chống Tống (năm 981) (15 phút) a) Mục tiêu: - Trình bày được những nét chính về hoàn cảnh, diễn biến, kết quả, ý nghĩa của cuộc kháng chiến chống Tống năm 981. b) Tổ chức thực hiện: - Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ: GV chia HS thành 3 nhóm thực hiện các nhiệm vụ sau: + Nhóm 1: Tìm hiểu hoàn cảnh cuộc kháng chiến chống Tống. + Nhóm 2: Thiết kế thẻ nhớ nhân vật lịch sử Lê Hoàn. + Nhóm 3: Trình bày diễn biến, kết quả, ý nghĩa của cuộc kháng chiến chống Tống năm 981. - Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ: + Các nhóm thảo luận, hoàn thành sản phẩm làm việc nhóm. + GV theo dõi, hỗ trợ, hướng dẫn HS làm việc nhóm. - Bước 3: Báo cáo kết quả: + Đại diện HS của các nhóm báo cáo kết quả làm việc nhóm. + HS các nhóm khác theo dõi và đặt các câu hỏi cho mỗi nhóm trình bày. - Bước 4: Đánh giá, chốt kiến thức: GV nhận xét, tổng kết nội dung học tập. GV: Nguyễn Thị Hải Yến - THCS Lê Lợi Năm học 2022-2023
8. 8 NỘI DUNG HỌC TẬP b. Cuộc kháng chiến chống Tống (năm 981) * Hoàn cảnh: - Cuối năm 979, Đinh Tiên Hoàng và Đinh Liễn bị ám sát. Vua Đinh Toàn còn nhỏ tuổi, Lê Hoàn được cử làm phụ chính. - Nhà Tống âm mưu xâm lược Đại Cồ Việt. Triều đình đồng lòng suy tôn Lê Hoàn lên ngôi vua để lãnh đạo kháng chiến. * Diễn biến: - Cuối năm 981, nhà Tống cử Hầu Nhân Bảo chỉ huy quân thủy bộ tiến vào nước ta. - Lê Hoàn trực tiếp tổ chức, lãnh đạo cuộc kháng chiến. - Nhiều trận chiến ác liệt diễn ra tại Lục Đầu Giang, Bạch Đằng, Tây Kết khiến quân giặc bị tổn thất nặng nề. - Tướng Hầu Nhân Bảo tử trận. Quân Tống đại bại, rút quân về nước. * Kết quả: Cuộc kháng chiến thắng lợi. * Ý nghĩa: - Đánh bại cuộc xâm lược của quân Tống, bảo vệ vững chắc nền độc lập. - Chứng tỏ bước phát triển mới của quốc gia Đại Cồ Việt. 3. Hoạt động 3: Luyện tập (5 phút) a) Mục tiêu: - Củng cố, hệ thống hóa lại những kiến thức cơ bản được học. - Rèn luyện cho HS kĩ năng trình bày, thuyết trình, b) Tổ chức thực hiện: - Bước 1: GV hướng dẫn HS tham gia trả lời câu hỏi trắc nghiệm trong trò chơi “Hành trình lịch sử”. - Bước 2: GV hướng dẫn HS hoàn thành phiếu học tập trước lớp (Phụ lục 1). - Bước 3: Gọi đại diện HS trình bày. Các HS khác nhận xét hoặc đưa ra các phương án trả lời khác (nếu có). - Bước 4: GV GV nhận xét bài làm của HS, củng cố và nhắc lại các yêu cầu cần đạt của bài học cho HS. 4. Hoạt động 4: Vận dụng ( 3 phút) a) Mục tiêu: Vận dụng kiến thức đã học vào giải quyết tình huống thực tế, rút ra bài học kinh nghiệm cho bản thân. b) Tổ chức thực hiện: - Bước 1: GV hướng dẫn HS thực hiện hoạt động vận dụng kiến thức đã học sau: GV: Nguyễn Thị Hải Yến - THCS Lê Lợi Năm học 2022-2023
9. 9 + Tìm tên đường/ phố/ trường (ở địa phương hoặc qua sách, báo, internet) có tên gọi Đinh Bộ Lĩnh, Lê Hoàn. + Thiết kế thẻ nhớ lịch sử hoặc poster giới thiệu về địa điểm gắn liền với nhân vật lịch sử Đinh Bộ Lĩnh, Lê Hoàn. - Bước 2: HS tìm hiểu, sưu tầm tài liệu theo yêu cầu và thiết kế sản phẩm học tập (Hoàn thành nhiệm vụ ở nhà). - Bước 3: GV gọi đại diện một số HS chia sẻ và trình bày sản phẩm học tập (Báo cáo, trình bày sản phẩm ở tiết học sau) - Bước 4: GV tổng hợp, nhận xét các sản phẩm học tập của HS. Ngày duyệt: 25/12/2022 Người duyệt: Hà Thị Vân Anh GV: Nguyễn Thị Hải Yến - THCS Lê Lợi Năm học 2022-2023