Giáo án Giáo dục địa phương 7 - Tiết 4-6, Bài 4: Bắc Giang từ thế kỉ XIII đến thế kỉ XIV - Năm học 2022-2023 - Nguyễn Thị Hải Yến

Nội dung text: Giáo án Giáo dục địa phương 7 - Tiết 4-6, Bài 4: Bắc Giang từ thế kỉ XIII đến thế kỉ XIV - Năm học 2022-2023 - Nguyễn Thị Hải Yến

1. 1 Lớp 7A 7B Ngày dạy 23,30,/3/2023 23,30/3/2023 6/4/2023 6/4/2023 Tiết 4, 5, 6. Bài 4: BẮC GIANG TỪ THẾ KỈ XIII ĐẾN THẾ KỈ XIV I. MỤC TIÊU: 1. Về kiến thức: - Nêu được những nét chính về phạm vi hành chính của Bắc Giang từ thế kỉ XIII đến thế kỉ XIV. - Trình bày khái quát được tình hình kinh tế - xã hội và văn hoá của Bắc Giang từ thế kỉ XIII đến thế kỉ XIV. - Chỉ ra được những đóng góp của nhân dân Bắc Giang trong cuộc đấu tranh chống quân xâm lược Mông - Nguyên để bảo vệ độc lập dân tộc và bảo vệ quê hương. - Liên hệ được các sự kiện, địa danh và nhân vật tiêu biểu của Bắc Giang trong giai đoạn này với địa danh hiện nay của Bắc Giang. - Tự hào về truyền thống văn hoá, tinh thần yêu nước và truyền thống chống giặc ngoại xâm của nhân dân Bắc Giang. 2. Năng lực: * Năng lực chung: - Tự chủ và tự học: Khai thác được tài liệu phục vụ cho bài học. - Giao tiếp và hợp tác: Làm việc nhóm hiệu quả. - Giải quyết vấn đề và sáng tạo: Biết phân tích, nhận xét, đánh giá vấn đề và liên hệ thực tiễn. + Năng lực riêng: - Tìm hiểu lịch sử: + Khai thác và sử dụng được thông tin của một số tư liệu lịch sử trong bài học dưới sự hướng dẫn của GV. + Rèn luyện kĩ năng quan sát và sử dụng lược đồ trong khi học và trả lời câu hỏi. - Nhận thức và tư duy lịch sử: + Rèn luyện kỹ năng miêu tả tranh ảnh lịch sử, kỹ năng so sánh, đánh giá, hợp tác. + Biết trình bày, suy luận, phản biện, tranh luận vế một vấn đề lịch sử, rèn luyện năng lực nhận thức và tư duy lịch sử. - Vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học 3. Phẩm chất: - Yêu nước: Giáo dục tinh thần yêu nước, bồi dưỡng lòng dũng cảm, ý thức bảo vệ độc lập dân tộc trước nguy cơ bị xâm lược. - Chăm chỉ: Chăm học, chăm làm, hăng say học hỏi và nhiệt tình tham gia hoạt động nhóm. GV: Nguyễn Thị Hải - THCS Lê Lợi Năm 2022 - 2023
2. 2 - Nhân ái: yêu thương con người. II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU 1. Giáo viên - Giáo án - Tranh ảnh, video liên quan đến bài học. - Máy tính, máy chiếu (nếu có). 2. Học sinh - Tranh ảnh, tư liệu sưu tầm liên quan đến bài học và dụng cụ học tập theo yêu cầu của GV. - Đọc trước sách giáo khoa III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC: Tiết 4 A. HOẠT ĐỘNG 1: KHỞI ĐỘNG(5p) a. Mục tiêu: Giúp học sinh nắm được các nội dung cơ bản của bài học cần đạt được. Sau đó đưa học sinh vào tìm hiểu nội dung bài học, tạo tâm thế cho học sinh đi vào tìm hiểu bài mới. b. Tổ chức thực hiện Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ GV cho HS quan sát hình 4.1 (SGK: T25) và yêu cầu HS trả lời câu hỏi: ? Em biết gì về nhân vật Vi Hùng Thắng? Ông đã có những đóng góp gì cho công cuộc đấu tranh chống ngoại xâm, bảo vệ độc lập cho đất nước và bảo vệ quê hương Bắc Giang? Tại sao chính quyền và nhân dân Bắc Giang lại lập đền thờ ông? Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ - HS: quan sát Hình 3.1 (SGK: tr.18), thảo luận theo cặp đôi và trả lời câu hỏi. - GV: hướng dẫn, theo dõi, hỗ trợ HS nếu cần thiết. Bước 3: Báo cáo, thảo luận - GV: mời đại diện HS trả lời. Sau đó mời đại diện HS khác nhận xét, bổ sung. - HS: Đại diện trả lời câu hỏi. HS còn lại theo dõi, nhận xét, bổ sung cho nhóm bạn (nếu cần). Bước 4: Kết luận, nhận định - GV: đánh giá, nhận xét, chuẩn kiến thức. - GV dẫn dắt vào bài học: Vi Hùng Thắng là hậu duệ đời thứ 6 của cụ tổ họ Vi tại làng Vai, xã Kim Sơn, huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang. Thân phụ ông là cụ Phúc Tính và thân mẫu là cụ Từ Duyên. Từ nhỏ, ông đã bộc lộ tư chất thông minh, sáng dạ. Lớn lên thì được nhiều người vị nể nên Vi Hùng Thắng đã quy tụ nhiều trai đinh trong vùng say mê tập luyện võ nghệ, sẵn sàng gìn giữ bản làng. Khi giặc Nguyên Mông lại một lần nữa xâm lược nước ta vào năm 1285, quân dân nhà Trần nhất tề đứng dậy đồng tâm đánh giặc. Vi Hùng Thắng được vua tin dùng, giao nhiệm vụ làm Tướng dân binh của cả một vùng rộng lớn Sơn - Lục. Dân binh của ông có hàng vạn tay kiếm, tay cung dũng mãnh, phối hợp chặt GV: Nguyễn Thị Hải - THCS Lê Lợi Năm 2022 - 2023
3. 3 chẽ với quân đội triều đình từng đánh hàng chục trận ác liệt, cản bước tiến của giặc khi chúng từ cửa khẩu Chi Ma vào nước ta. Đến cuối tháng Giêng năm 1285, Thoát Hoan đem quân tràn vào bờ cõi và quân dân ta đã đánh đuổi giặc tại cửa khẩu Khả Li (Xa Lý). Tại đây, hai tướng nhà Trần là Đỗ Hưng và Đỗ Vũ tử trận. Được đà lấn tới, quân giặc tiếp tục tràn qua vùng biển Động, phòng tuyến của ta càng thêm lung lay khi tướng Trần Sầm hi sinh. Lúc này, biết Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn và các quân sĩ đang ở đất Nội Bàng, chúng đã bày binh bố trận vừa dụ hàng vừa bao vây khiên ta gặp không ít khó khăn, tướng Đoàn Thại đã hy sinh. Trước thế trận ngày một yếu, Vi Hùng Thắng đã chỉ huy đạo quân phối hợp đánh chặn, tạo điều kiện để Trần Quốc Tuấn thoát khỏi sự truy sát của giặc, rút xuống thuyền xuôi theo bờ sông Lục. Sau đó, vào trận đánh Nguyên - Mông lần thứ 3, Hùng Thắng tướng quân tử trận anh dũng tại trong trận Tân Dã vào 20-2-1288. Nhân dân đã dựng ngôi đền Khánh Vân để ghi nhớ công lao. Tại đền đặt tượng ngài ngồi chính gian giữa, hai bên thờ các tướng thời Trần cùng ông đánh giặc như Yết Kiêu, Dã Tượng, Phạm Ngũ Lão Tại đây có đôi câu đối: Hùng Thắng tôn thần thiên thu tại/Quận công dũng tướng vạn cổ liêu (Tôn thần Hùng Thắng ngàn năm còn đó/ Dũng tướng quận công vạn thuở vẫn lưu danh). Công trình này đã được công nhận di tích Lịch sử-Văn hoá cấp tỉnh. Hằng năm cứ ngày 18 tháng 2 âm lịch, đền Khánh Vân cũng bắt đầu khai hội để nhân dân khắp vùng hành lễ tâm linh. Đây là lễ hội lớn của địa phương để tưởng nhớ công lao đánh giặc Nguyên Mông của tướng quân Vi Hùng Thắng, nhằm giữ gìn bản sắc văn hóa và phát huy tinh thần thượng võ của nhân dân các dân tộc Lục Ngạn. B. HOẠT ĐỘNG 2: HÌNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI I. Địa giới hành chính, tình hình kinh tế - xã hội và văn hóa của Bắc Giang từ thế kỉ XIII đến thế kỉ XIV(13p) 1. Địa giới hành chính a. Mục tiêu: giúp HS biết được những nét chính về phạm vi địa giới hành chính của Bắc Giang từ thế kỉ XIII đến thế kỉ XIV. b. Tổ chức thực hiện Hoạt động của thầy và trò Sản phẩm dự kiến 1. Địa giới hành chính Bước 1. Chuyển giao nhiệm vụ - Từ thế kỉ XIII - XIV: vùng đất HS: Đọc thông tin ở phần 1 và trả lời các Bắc Giang hiện nay thuộc lộ Bắc câu hỏi sau: Giang ? Em hãy nêu tên gọi và địa giới hành chính - Lộ BG được chia thành các đơn của Bắc Giang trong các thế kỉ XIII đến thế vị hành chính: châu, huyện, động, kỉ XIV? xã. ? Em có nhận xét gì về địa giới hành chính của Bắc Giang trong các thế kỉ XIII đến thế kỉ XIV? GV: Nguyễn Thị Hải - THCS Lê Lợi Năm 2022 - 2023
4. 4 ? Em hãy liên hệ với địa giới hành chính hiện nay của tỉnh BG? Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ - HS: đọc SGK và thực hiện yêu cầu. - GV: hướng dẫn, theo dõi, hỗ trợ HS nếu cần thiết. - GV: giải thích KN lộ Bước 3. Báo cáo, thảo luận - HS: lần lượt trả lời các câu hỏi - GV: yêu cầu đại diện HS trình bày. HS còn lại theo dõi, nhận xét, bổ sung. Bước 4: Kết luận, nhận định GV: bổ sung, nhận xét, đánh giá, kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập của học sinh. Chính xác hóa các kiến thức. 2. Tình hình kinh tế - xã hội(13p) a. Mục tiêu: - HS trình bày được khái quát được tình hình kinh tế - xã hội của Bắc Giang từ thế kỉ XIII đến thế kỉ XIV - Liên hệ được các địa danh của Bắc Giang trong giai đoạn này với địa danh hiện nay của Bắc Giang. b. Tổ chức thực hiện Hoạt động của thầy và trò Sản phẩm dự kiến Bước 1. Chuyển giao nhiệm vụ 2. Tình hình kinh tế - xã hội - HS: Đọc thông tin ở phần 2; quan sát a. Kinh tế: hình 4.2, hình 4.3 và hình 4.4 - Nông nghiệp: ngành kinh tế chủ - HĐ nhóm: chia cả lớp làm 4 nhóm, với đạo nhiệm vụ cụ thể của từng nhóm như sau: + Trồng trọt và chăn nuôi là chủ ? Các hoạt động kinh tế của vùng đất Bắc yếu Giang có điểm gì nổi bật: + Diện tích trồng trọt được mở + Nhóm 1: Đối với nông nghiệp? Tại sao rộng. kinh tế NN ở BG trong các thế kỉ XIII - - Thủ công nghiệp: có 1 số làng XIV lại có sự phát triển hơn giai đoạn nghề thủ công, sản xuất các đồ trước? Việc nhân dân BG lập đền thờ Trần dùng, vật dụng, công cụ lao động Thủ Độ ở nhiều nơi thể hiện điều gì? bằng sắt, đồng, gốm tiêu biểu + Nhóm 2: Vào các thế kỉ XIII - XIV, như làng nghề Bùi Bến (Yên Lư - người dân BG làm những nghề thủ công Yên Dũng) chuyên làm gốm và nào? Trong các nghề thủ công đó, nghề luyện sắt. nào vẫn còn tồn tại ở BG hiện nay? Em - Trao đổi buôn bán: đã có sự trao hãy kể tên các nghề thủ công ở địa phương đổi buôn bán giữa các vùng. em hiện nay? b. Xã hội: + Nhóm 3: Đọc phần thông tin (SGK: - Giai cấp thống trị: gồm quý tộc, GV: Nguyễn Thị Hải - THCS Lê Lợi Năm 2022 - 2023
5. 5 T27), hãy cho biết: việc phát hiện đồ gốm quan lại. có nguồn gốc từ Trung Quốc ở Bùi Bến - Giai cấp bị trị: gồm nông dân, thợ cho em biết điều gì? thủ công, thương nhân và 1 bộ phận + Nhóm 4: Đọc thông tin mục 2.b (SGK: nhỏ nô tì, gia nô. T27), em hãy cho biết xã hội BG được phân chia thành những giai cấp nào? Đặc điểm của từng giai cấp? Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ - HS: đọc SGK và thực hiện yêu cầu. - GV: hướng dẫn, theo dõi, hỗ trợ HS nếu cần thiết. - GV giới thiệu hình 4.2: Vào thời Lý Chiêu Hoàng, Thái sư Trần Thủ Độ được nhân dân vùng Đông Hưng, xã Nham Sơn, huyện Yên Dũng, tỉnh Bắc Giang lập đền thờ sống, bởi công lao quan tâm đến việc trị thủy, giết chết mãng xà trừ hại cho dân. Con mãng xà hung dữ ở trong hang núi Nham Biền từng ăn thịt người, ngay cả cung nữ cũng bị hãm hại, khiến mọi người không dám đến khu vực này, kể cả đắp đoạn đê sông Cầu gần đấy để chống lụt cũng đành bó tay. Tuy có tên gọi là: Đền thờ Thái sư Trần Thủ Độ, nhưng thực tế di tích phụng thờ cả Thái sư và vợ ông là Linh từ Quốc mẫu Trần Thị Dung Nhân chuyến đi kinh lý miền Đông Bắc, Trần Thủ Độ đã dừng chân ở Hương Cảo (khu vực thôn Minh Phượng ngày nay). Nhân dân trong vùng biết Thái sư đến bèn mang lễ vật tạ và tâu rằng: Trong khe núi có một con rắn khổng lồ thường xuống làng xung quanh bắt người ăn thịt, rất mong được Thái sư ra tay trừ loài ác thú (nơi đó nay vẫn gọi là Khe Rắn). Nghe xong Thái sư vỗ về nhân dân rồi lập kế nhử rắn ra khỏi hang mà giết chết, mang lại sự bình an cho nhân dân quanh vùng. Sau đó ông lại dạy dân chế tạo ra cạm bẫy để trừ bắt các loài thú phá hoại mùa màng. Tưởng nhớ công lao của Thái GV: Nguyễn Thị Hải - THCS Lê Lợi Năm 2022 - 2023
6. 6 sư, sau khi ông qua đời nhân dân trong vùng đã lập đền tại nơi ông hạ trại nghỉ ngơi và lấy tên là: Thanh Nhàn từ. Hàng năm vào ngày mồng 8 tháng Tư và mồng 1 tháng Mười một âm lịch dân làng làm lễ đền Thanh Nhàn. Tế lễ xong thì thụ lộc, hôm sau mở cửa đình rồi tổ chức hội. Hội xưa có hát chầu văn, đấu vật, cờ người và không thể thiếu hai trò chơi truyền thống là: Múa bông đánh bệt tượng trưng cho người nhử rắn ra mà trừ diệt; Bơi chải tượng trưng cho tướng sĩ luyện tập thuỷ chiến trên sông Như Nguyệt. Đền Thanh Nhàn là công trình tín ngưỡng văn hoá, nơi tưởng niệm danh nhân lịch sử của dân tộc là Thái sư Trần Thủ Độ và Linh Từ quốc mẫu Trần Thị Dung ngợi ca công lao đức độ của Thái sư với dân tộc nói chung quê hương Minh Phượng nói riêng: Bước 3. Báo cáo, thảo luận - HS: các nhóm lần lượt cử đại diện trả lời các câu hỏi - GV: yêu cầu đại diện các nhóm trình bày. Các nhóm còn lại theo dõi, nhận xét, bổ sung. Bước 4: Kết luận, nhận định GV: bổ sung, nhận xét, đánh giá, kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập của học sinh. Chính xác hóa các kiến thức. 3. Tình hình văn hóa(14p) a. Mục tiêu: - HS trình bày được khái quát được tình hình văn hoá của Bắc Giang từ thế kỉ XIII đến thế kỉ XIV - Liên hệ được các địa danh của Bắc Giang trong giai đoạn này với địa danh hiện nay của Bắc Giang. - Tự hào về truyền thống văn hóa của nhâ dân Bắc Giang. b. Tổ chức thực hiện Hoạt động của thầy và trò Sản phẩm dự kiến Bước 1. Chuyển giao nhiệm vụ 3. Tình hình văn hóa: HS: Đọc thông tin ở phần 3; quan sát hình a. Văn hóa: GV: Nguyễn Thị Hải - THCS Lê Lợi Năm 2022 - 2023
7. 7 4.5, hình 4.6, hình 4.7 và trả lời các câu - Nho giáo và đạo giáo tiếp tục phát hỏi sau: triển. BG là 1 trong những trung ? Trong các thế kỉ XIII - XIV, BG có những tâm phật giáo Trúc Lâm lớn nhất cả thành tựu văn hóa gì nổi bật? nước với nhiều thành tựu về kiến ? Hãy giới thiệu một ngôi chùa có từ thời trúc, điêu khắc chùa, tháp. Trần ở địa phương nơi em sinh sống (nếu - Bên cạnh loại hình dân ca, diễn có)? xướng dân gian còn xuất hiện 1 số ? Thành tựu giáo dục BG thể hiện ở những tác giả, tác phẩm thơ chữ Hán như: khía cạnh nào? Thành tựu ấy thể hiện bài Sông Nhĩ hà, về với ruộng và truyền thống gì của người dân BG? tướng Lê Phụ Trần của Đào Sư - HS đọc mục thông tin (SGK: T29) và trả Tích. lời câu hỏi: b. Giáo dục, khoa bảng: ? Nêu một số đóng góp của các nhà khoa - Có nhiều người đỗ đạt cao, được bảng BG đối với quê hương đất nước? bổ nhiệm giữ vị trí quan trọng Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ trong triều đình và có nhiều cống - HS: đọc SGK và thực hiện yêu cầu. hiến cho đất nước như: Quách - GV: hướng dẫn, theo dõi, hỗ trợ HS nếu Nhẫn đỗ Thám hoa (1275), Đào cần thiết. Toàn Bân đỗ tiến sĩ (1352), Đào Sư - GV giới thiệu hình 4.5: Chùa Vĩnh Tích đỗ Trạng nguyên (1374), Nghiêm, còn được gọi là chùa Đức La, là Đoàn Xuân Lôi đỗ Trạng nguyên một ngôi chùa cổ tại làng Đức La, xã Trí (1384). Yên, huyện Yên Dũng, tỉnh Bắc Giang, Việt Nam. Chùa được công nhận là một trung tâm Phật giáo, nơi đào tạo tăng đồ cho cả nước, nơi phát tích Tam Tổ phái Thiền Trúc Lâm của Phật giáo Việt Nam. Năm 2015, chùa được Nhà nước Việt Nam công nhận là Di tích quốc gia đặc biệt. Theo truyền tích ở địa phương: Khi vua Trần Anh Tông nhường ngôi cho Trần Minh Tông thì thường hay đến chùa Vĩnh Nghiêm tham thiền học đạo. Mỗi khi vua Trần Minh Tông đến thăm cha Trần Anh Tông đều cho xa giá dừng lại ở bến đò Lá trước khi sang sông vào chùa Vĩnh Nghiêm. Vua và quan quân đều đối xử với dân Đức La rất tốt nên khi vua Trần Anh Tông mất, nhân dân đã lập am thờ vua ở bến đò Lá gọi là đền Tiên La. Các triều đại phong kiến tiếp theo đều cho phép dân làng thờ phụng và tổ chức lễ hội lệ gọi là hội La. GV: Nguyễn Thị Hải - THCS Lê Lợi Năm 2022 - 2023
8. 8 Trước kia, chùa Vĩnh Nghiêm thuộc xã Đức La, tổng Trí Yên, phủ Lạng Giang, nay là thôn Đức La, xã Trí Yên, huyện Yên Dũng, tỉnh Bắc Giang nên còn gọi là chùa Đức La và lễ hội ở đây được gọi là lễ hội La. Chùa Vĩnh Nghiêm tọa lạc nơi hợp lưu của sông Lục Nam và sông Thương (gọi là ngã ba Phượng Nhãn). Chùa nhìn ra ngã ba sông, phía Lục Đầu Giang - Kiếp Bạc, vùng Cẩm Lý cửa ngõ ra vào núi Yên Tử. Bao quanh chùa là núi non trong đó có núi Cô Tiên. Bên kia sông là vương phủ của Trần Hưng Đạo, đền Kiếp Bạc. Tương truyền chùa Vĩnh Nghiêm có từ đầu thời Lý Thái Tổ (1010-1028), tên chữ là Vĩnh Nghiêm tự. Thời vua Trần Thánh Tông đều có các vị cao tăng tu hành nên được tu tạo nguy nga, tráng lệ. Khi vua Trần Nhân Tông từ bỏ ngôi vua thành người tu hành đến chùa Vĩnh Nghiêm, chùa Ngọa Vân (Yên Tử) thụ giới, lấy hiệu là Hương Vân Đại Đầu Đà, sáng lập lên phái Thiền tông của Phật giáo Việt Nam. Hương Vân cùng hai đệ tử Pháp Loa, Huyền Quang sáng lập, hoàn chỉnh phái Thiền tông Việt Nam gọi là Tam tổ. Lễ hội chùa Vĩnh Nghiêm cũng là Hội chùa La được tổ chức vào ngày 14 tháng 2 âm lịch hàng năm, tại thôn Đức La, xã Trí Yên, huyện Yên Dũng. - GV giới thiệu hình 4.6, 4.7. Bước 3. Báo cáo, thảo luận - HS: lần lượt trả lời các câu hỏi - GV: yêu cầu đại diện HS trình bày. HS còn lại theo dõi, nhận xét, bổ sung. Bước 4: Kết luận, nhận định GV: nhận xét, đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập của học sinh. Chính xác hóa các kiến thức. GV: Nguyễn Thị Hải - THCS Lê Lợi Năm 2022 - 2023
9. 9 Tiết 5 II. Bắc Giang trong cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Nguyên: 1. Bắc Giang trong cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Nguyên lần thứ hai (năm 1285)(45p) a. Mục tiêu: - Chỉ ra được những đóng góp của nhân dân Bắc Giang trong cuộc đấu tranh chống quân xâm lược Mông - Nguyên lần thứ hai để bảo vệ độc lập dân tộc và bảo vệ quê hương. - Liên hệ được các sự kiện, địa danh và nhân vật tiêu biểu của Bắc Giang trong giai đoạn này với địa danh hiện nay của Bắc Giang. - Tự hào về tinh thần yêu nước và truyền thống chống giặc ngoại xâm của nhân dân Bắc Giang. b. Tổ chức thực hiện Hoạt động của thầy và trò Sản phẩm dự kiến 1. Bắc Giang trong cuộc kháng Bước 1. Chuyển giao nhiệm vụ chiến chống quân xâm lược Nguyên HS: Đọc thông tin ở phần II.1 và quan lần thứ hai (năm 1285): sát hình 4.8, trả lời các câu hỏi sau: - 1285: quân Nguyên chia làm 3 đạo ? Quân Nguyên tiến vào nước ta bằng xâm lược nước ta. Đạo quân chủ lực những con đường nào? do Thoát Hoan chỉ huy tiến đánh Lạng ? Em hãy trình bày các hướng tiến quân Sơn, rồi chia làm 2 cánh đánh vào Bắc cuẩ quân xâm lược Nguyên vào Bắc Giang: Giang năm 1285? + Cánh quân thứ nhất do Thoát Hoan ? Nhân dân Bắc Giang cùng với nhà chỉ huy đánh vào vùng Lục Ngạn để ra Trần đã chuẩn bị những gì cho cuộc k/c Vạn Kiếp rồi tiến vào Thăng Long chống quân Nguyên? bằng đường thủy. ? Phòng tuyến Xa Lý - Biển Động - Nội + Cánh quân thứ 2: đánh vào Lạng Bàng có vai trò như thế nào trong cuộc Giang, Yên Thế, Yên Dũng, Việt Yên kháng chiến chống quân xâm lược để tiến vào Thăng Long bằng đường Nguyên? bộ. ? Trình bày tóm tắt những nét chính về - Chuẩn bị của nhân dân Bắc Giang: diễn biến cuộc kháng chiến chống quân + Cuối 1284: Trần Quốc Tuấn đã chọn Nguyên năm 1258 của ND BG trên lược BG làm nơi xây dựng phòng tuyến đồ? đánh giặc ? Kết quả của cuộc kháng chiến? + Phòng tuyến đánh giặc đã được xây ? Em hãy nêu những đóng góp của dựng ở Xa Lý - Biển Động - Nội Bàng nhân dân Bắc Giang trong cuộc kháng - Diễn biến: chiến chống quân xâm lược Nguyên lần + Đầu 1285: quân đội nhà Trần và ND thứ hai (1285)? BG chặn đánh quân Nguyên ở Xa Lý - Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ Biển Động - Nội Bàng. Tướng chỉ huy GV: Nguyễn Thị Hải - THCS Lê Lợi Năm 2022 - 2023
10. 10 - HS: đọc SGK và thực hiện yêu cầu. lực lượng dân binh Bắc Giang là Vi - GV: hướng dẫn, theo dõi, hỗ trợ HS Hùng Thắng đã chặn đánh giặc giúp nếu cần thiết. quân Trần rút lui an toàn Bước 3. Báo cáo, thảo luận + 5/1285: quân Trần phản công, quân - HS: lần lượt trả lời các câu hỏi Nguyên rút chạy về nước qua BG → - GV: yêu cầu đại diện HS trình bày. quân Trần và ND BG phục kích tiêu HS còn lại theo dõi, nhận xét, bổ sung. diệt ở sông Cầu và sông Thương. Bước 4: Kết luận, nhận định GV: nhận xét, đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập của học sinh. Chính xác hóa các kiến thức. Tiết 6 II. Bắc Giang trong cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Nguyên: 2. Bắc Giang trong cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Nguyên lần thứ ba (1288)(37p) a. Mục tiêu: - Chỉ ra được những đóng góp của nhân dân Bắc Giang trong cuộc đấu tranh chống quân xâm lược Mông - Nguyên lần thứ ba để bảo vệ độc lập dân tộc và bảo vệ quê hương. - Liên hệ được các sự kiện, địa danh và nhân vật tiêu biểu của Bắc Giang trong giai đoạn này với địa danh hiện nay của Bắc Giang. - Tự hào về tinh thần yêu nước và truyền thống chống giặc ngoại xâm của nhân dân Bắc Giang. b. Tổ chức thực hiện Hoạt động của thầy và trò Sản phẩm dự kiến 2. Bắc Giang trong cuộc kháng chiến Bước 1. Chuyển giao nhiệm vụ chống quân xâm lược - HS: Đọc thông tin ở phần II.2 và trả lời các câu hỏi Nguyên lần thứ ba sau: (1288): ? Hai lần xâm lược Đại Việt bị thất bại, nhà Nguyên đã - Cuối 1287 đầu 1288: làm gì? đạo quân chủ lực do ? Quan sát hình 4.8, hãy cho biết: quân Nguyên tràn Thoát Hoan chỉ huy vào nước ta theo đường nào? Thế giặc ra sao? tiến đánh BG từ 2 ? Trước nguy cơ đó, thái độ của nhà Trần ntn? hướng như năm 1285. ? Trình bày tóm tắt diễn biến chính của cuộc kháng - Quân đội nhà Trần chiến chống quân Nguyên năm 1287 - 1288 của NG BG và lực lượng dân binh trên lược đồ? BG đã chặn đánh giặc ? Tướng Vi Hùng Thắng và ND BG đã lập được chiến ở nhiều nơi: công gì trong cuộc kháng chiến chống quân xâm lược + Hướng thứ nhất: Nguyên lần thứ ba? quân Nguyên từ Lạng - HS đọc đoạn tư liệu (SGK: T31) và trả lời câu hỏi: Sơn tiến theo lưu vực GV: Nguyễn Thị Hải - THCS Lê Lợi Năm 2022 - 2023
11. 11 ? Đoạn tư liệu cho em biết điều gì về cách tổ chức đánh sông Thương → bị ta giặc của quân dân nhà Trần và tình thế của quân chặn đánh ở Đa Mai, Nguyên? tiêu diệt nhiều quân ? Kể tên một số địa danh liên quân tới cuộc kháng giặc trên sông chiến chống quân xâm lược Nguyên lần thứ ba và nơi Thương. thờ tướng quân Vi Hùng Thắng ở địa phương nơi em + Hướng thứ 2: giặc từ sinh sống mà em biết? Lạng Sơn tiến vào Lục Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ Ngạn → tướng Vi - HS: đọc SGK và thực hiện yêu cầu. Hùng Thắng và lực - GV: hướng dẫn, theo dõi, hỗ trợ HS nếu cần thiết. lượng dân binh BG Bước 3. Báo cáo, thảo luận chặn đánh ở Xa Lý, - HS: lần lượt trả lời các câu hỏi Biển Động và Nội - GV: yêu cầu đại diện HS trình bày. HS còn lại theo Bàng, tiêu diệt nhiều dõi, nhận xét, bổ sung. quân giặc. - 4/1288: Nhà Trần phản công, quân Nguyên rút chạy về nước qua Bắc Giang → bị ta chặn đánh ở Xa Lý, Nội Bàng. Quân Nguyên thất bại nặng nề. Bước 4: Kết luận, nhận định - GV: nhận xét, đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập của học sinh. Chính xác hóa các kiến thức. - GV giới thiệu về Vi Hùng Thắng: là một trong 6 vị danh tướng Trần Triều được sử sách ghi danh. Ông có công không nhỏ trong chiến thắng quân Nguyên Mông thứ 2 và 3 và từng cứu Trần Hưng Đạo trong trận Nội Bàng lừng lẫy sử Việt. Vi Hùng Thắng là hậu duệ đời thứ 6 của cụ tổ họ Vi tại làng Vai, xã Kim Sơn, huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang. Thân phụ ông là cụ Phúc Tính và thân mẫu là cụ Từ Duyên. Từ nhỏ, ông đã bộc lộ tư chất thông minh, sáng dạ. Lớn lên thì được nhiều người vị nể nên Vi GV: Nguyễn Thị Hải - THCS Lê Lợi Năm 2022 - 2023
12. 12 Hùng Thắng đã quy tụ nhiều trai đinh trong vùng say mê tập luyện võ nghệ, sẵn sàng gìn giữ bản làng. Khi giặc Nguyên Mông lại một lần nữa xâm lược nước ta vào năm 1285, quân dân nhà Trần nhất tề đứng dậy đồng tâm đánh giặc. Vi Hùng Thắng được vua tin dùng, giao nhiệm vụ làm Tướng dân binh của cả một vùng rộng lớn Sơn - Lục. Dân binh của ông có hàng vạn tay kiếm, tay cung dũng mãnh, phối hợp chặt chẽ với quân đội triều đình từng đánh hàng chục trận ác liệt, cản bước tiến của giặc khi chúng từ cửa khẩu Chi Ma vào nước ta. Sau đó, vào trận đánh Nguyên - Mông lần thứ 3, Hùng Thắng tướng quân tử trận anh dũng tại trong trận Tân Dã (Chũ - Lục Ngạn) vào 20/2/1288. Nhân dân đã dựng ngôi đền Khánh Vân để ghi nhớ công lao. Công trình này đã được công nhận di tích Lịch sử-Văn hoá cấp tỉnh. Hằng năm cứ ngày 18 tháng 2 âm lịch, đền Khánh Vân cũng bắt đầu khai hội để nhân dân khắp vùng hành lễ tâm linh. Đây là lễ hội lớn của địa phương để tưởng nhớ công lao đánh giặc Nguyên Mông của tướng quân Vi Hùng Thắng, nhằm giữ gìn bản sắc văn hóa và phát huy tinh thần thượng võ của nhân dân các dân tộc Lục Ngạn. C. HOẠT ĐỘNG 3: LUYỆN TẬP (5p) a. Mục tiêu: Nhằm củng cố, hệ thống hóa, hoàn thiện kiến thức mới mà HS đã được lĩnh hội ở hoạt động hình thành kiến thức về Bắc Giang từ thế kỉ XIII đến đầu thế kỉ XIV. b. Tổ chức thực hiện: Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ: GV yêu cầu HS trả lời câu 1 (SGK: T32) Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ - HS: xác định yêu cầu của GV - GV: hướng dẫn cho HS trả lời câu hỏi Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động - GV: yêu cầu HS trả lời câu hỏi. - HS: trình bày, theo dõi, nhận xét, đánh giá và bổ sung cho bài của bạn (nếu cần). Bước 4: Kết luận, nhận định: - GV nhận xét bài làm của HS. D. HOẠT ĐỘNG 4: VẬN DỤNG(3p) a. Mục tiêu: Nhằm giúp HS vận dụng được các kiến thức kĩ năng đã học để giải quyết các tình huống cụ thể. b. Tổ chức thực hiện: GV: Nguyễn Thị Hải - THCS Lê Lợi Năm 2022 - 2023
13. 13 Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ: GV yêu cầu HS về nhà hoàn thành câu hỏi 2, 3 (SGK: T32) Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ - GV: hướng dẫn các em tìm hiểu yêu cầu của đề. - HS: đọc và xác định yêu cầu của bài tập. Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động - GV: hướng dẫn các em cách nộp sản phẩm cho GV sau khi hoàn thành. - HS: làm bài tập ra giấy và nộp lại cho GV. Bước 4: Kết luận, nhận định - Nhận xét ý thức làm bài của HS, nhắc nhở những HS không nộp bài hoặc nộp bài không đúng qui định (nếu có). - GV giao nhiệm vụ về nhà chuẩn bị bài 5: tìm hiểu trước về chiến thắng Xương Gian Ngày duyệt: 19/3/2023 Người duyệt: Hà Thị Vân Anh GV: Nguyễn Thị Hải - THCS Lê Lợi Năm 2022 - 2023