Đề cương ôn tập HSG Toán THCS - Chủ đề 5: Một số kĩ thuật sử dụng bất đẳng thức Cauchy

Nội dung text: Đề cương ôn tập HSG Toán THCS - Chủ đề 5: Một số kĩ thuật sử dụng bất đẳng thức Cauchy

1. Chủ đề 5 MỘT SỐ KỸ THUẬT SỬ DỤNG BẤT ĐẲNG THỨC CAUCHY A. Kiến thức cần nhớ 1. Giới thiệu bất đẳng thức Cauchy(Côsi) Bất đẳng thức có tên gọi chính xác là bất đẳng thức giữa trung bình cộng và trung bình nhân. Ở nhiều nước trên thế giới, người ta gọi bất đẳng thức này theo kiểu viết tắt là bất đẳng thức AM – GM (AM là viết tắt của Arithmetic mean và GM là viết tắt của Geometric mean) Ở nước ta, bất đẳng thức AM – GM được gọi theo tên của nhà Toán học người Pháp Augustin – Louis Cauchy (1789 – 1857), tức là bất đẳng thức Cauchy. Thật ra đây là một cách gọi tên không chính xác vì Cauchy không phải là nguời đề xuất ra bất đẳng thức này mà chỉ là người đưa ra một phép chứng minh đặc sắc cho nó. Tuy nhiên, để cho phù hợp với chương trình sách giáo khoa, trong tài liệu này chúng ta cũng sẽ gọi nó là Bất đẳng thức Cauchy(Côsi). Đây là một bất đẳng thức cổ điển nổi tiếng và quen thuộc đối với phần lớn học sinh nước ta. Nó ứng dụng rất nhiều trong các bài Toán về bất đẳng thức và cực trị. Trong phạm vi chương trình Toán THCS, chúng ta quan tâm đến các trường hợp riêng của bất đẳng thức Cauchy. 2. Các dạng biểu diễn của bất đẳng thức Cauchy a. Dạng tổng quát + Cho x1, x2, x3 ,..., xn là các số thực không âm ta có: x x ... x Dạng 1: 1 2 n n x .x ...x n 1 2 n n Dạng 2: x1 x2 ... x n n. x1.x2...x n n x x ... x Dạng 3: 1 2 n x .x ...x 1 2 n n Dấu đẳng thức xảy ra khi và chỉ khi x1 x2 ... x n + Cho x1, x2, x3 ,..., xn là các số thực dương ta có: 1 1 1 n2 Dạng 1: ... x1 x2 x n x1 x2 ...x n 1 1 1 Dạng 2: x x ...x ... n2 1 2 n x x x 1 2 n Dấu đẳng thức xảy ra khi và chỉ khi x1 x2 ... x n b. Một số dạng đặc biệt n n 2 n 3 Điều kiện x, y 0 x, y, z 0 x y x y z Dạng 1 xy 3 xyz 2 3 2 3 x y x y z Dạng 2 xy xyz 2 3
2. 1 1 4 1 1 1 9 Dạng 3 x y x y x y z x y z x, y 0 x, y, z 0 1 1 1 1 1 x y 4 x y z 9 Dạng 4 x y x y z x, y 0 x, y, z 0 Đẳng thức xẩy ra x y x y z 3. Một số bất đẳng thức được suy ra từ bất đẳng thức Cauchy 2 + x2 y2 2xy; 2 x2 y2 x y ; 2 x y x y 2 3 x y + x2 y2 xy 4 + x2 y2 z2 xy yz zx 2 + 3 x2 y2 z2 x y z 3 xy yz zx + x2y2 y2z2 z2y2 xyz x y z 2 + 3 x 4 y4 z4 xy yz zx 3xyz x y z B. Một số kỹ thuật sử dụng bất đẳng thức Cauchy 1. Kỹ thuật chọn điểm rơi trong đánh giá từ trung bình cộng sang trung bình nhân Đánh giá từ trung bình cộng sang trung bình nhân thực chất đánh giá bất đẳng thức Cauchy theo chiều từ phía trái sang phía phải. Trong chuỗi đánh giá, cái ta hay quên đó là cần phải được bảo toàn dấu đẳng thức xẩy ra mà ta hay gọi là bảo toàn “Điểm rơi”. Một thực tế cho thấy việc xác định điểm rơi cho một bất đẳng thức quyết định đến hơn nửa thành công cho công việc tìm lời giải. Ý tưởng chính của chọn điểm rơi chính là việc xác định được dấu đẳng thức xảy ra khi nào để có thể sử dụng những đánh giá hợp lý. Trong quá trình chứng minh các bất đẳng thức ta thường gặp sai lầm là áp dụng ngay bất đẳng thức Cauchy mà quên mất dấu đẳng thức xảy ra tại đâu. Trước khi tìm hiểu về kĩ thuật đánh giá từ trung bình cộng sang trung bình nhân ta hãy xét một số ví dụ về chọn “Điểm rơi” dưới đây ta sẽ hiểu hơn vấn đề dạng được đề cập. 1 Bài toán 1. Cho số thực a 2 . Tìm giá trị nhỏ nhất của: A a a 1 1 Sai lầm thường gặp là: A a 2 a  2. Vậy giá trị nhỏ nhất của A là 2. a a 1 Nguyên nhân sai lầm: giá trị nhỏ nhất của A là 2 a a 1, điều này không xẩy ra vì theo a giả thiết thì a 2. Phân tích: Quan sát bất đẳng thức trên ta nhận thấy giá trị của a càng tăng thì A càng tăng, do đó ta dự đoán A đạt giá trị nhỏ nhất khi a 2. Khi đó ta nói A đạt giá trị nhỏ nhất tại “Điểm rơi a 2”. Ta 1 không thể áp dụng bất đẳng thức Cauchy cho hai số a và vì không thỏa mãn dấu đẳng thức xẩy ra. Vì a
3. 1 vậy ta phải tách a hoặc để khi áp dụng bất đẳng thức Cauchy thì thỏa mãn dấu đẳng thức xẩy ra. Giả a a 1 a 1 sử ta sử dụng bất đẳng thức Cauchy cho cặp số , sao cho tại “Điểm rơi a 2” thì , ta có k a k a sơ đồ sau: a 1 2 1 a 2 k a k 4 1 1 k 2 a 2 1 a 3a 1 Khi đó ta được A a và ta có lời giải như trên. a 4 4 a Lời giải đúng: Áp dụng bất đẳng thức Cauchy ta được 1 a 1 3a a 1 3a 3.2 5 A a 2  1 a 4 a 4 4 a 4 4 2 5 Đẳng thức xẩy ra khi và chỉ khi a 2. Vậy giá trị nhỏ nhất của A là . 2 a 1 1 k Chú ý: Ngoài cách chọn cặp số , ta có thể chọn các các cặp số sau: ka, hoặc a, hoặc k a a a 1 a, . ka 1 Bài toán 2. Cho số thực a 2. Tìm giá trị nhỏ nhất của biểu thức: A a a2 a 1 2 2 1 Sơ đồ điểm rơi:a 2 k a k 8 1 1 k 4 a2 4 Sai lầm thường gặp là: a 1 7a a 1 7a 1 7a 1 7.2 9 A 2 . . 8 a2 8 8 a2 8 2a 8 2.2 8 4 9 Nguyên nhân sai lầm: Mặc dù giá trị nhỏ nhất của A bằng là đáp số đúng nhưng cách giải trên mắc 4 1 1 sai lầm trong đánh giá mẫu số: a 2 là sai. 2a 2.2 a a 1 6a a a 1 6a 3 6.2 9 Lời giải đúng: A 3.3   8 8 a2 8 8 8 a2 8 4 8 4 9 Đẳng thức xẩy ra khi và chỉ khi a 2. Vậy giá trị nhỏ nhất của A là . 4 Bài toán 3. Cho hai số thực dương a, b thỏa mãn a b 1. Tìm giá trị nhỏ nhất của biểu thức: 1 A ab ab
4. 1 Phân tích: Dự đoán dấu đẳng thức xẩy ra tại a b . Theo bất đẳng thức Cauchy ta có 2 2 a b 1 ab . Khi đó ta có điểm rơi như sau: 2 4 ab 1 1 1 1 ab k ab 4 k 4 1 4k 16 4 ab Lời giải Áp dụng bất đẳng thức Cauchy ta có 2 a b 1 1 ab ab 2 4 4 1 1 1 17 Do đó ta được A 16ab 15ab 2 16ab. 15ab 8 15. ab ab 4 4 1 17 Đẳng thức xẩy ra khi và chỉ khi a b . Vậy giá trị nhỏ nhất của A là 2 4 18 Bài toán 4. Cho số thực a 6. Tìm giá trị nhỏ nhất của biểu thức A a2 a 18 9 9 Phân tích: Ta có A a2 a2 a a a Dễ thấy a càng tăng thì A càng tăng. Ta dự đoán A đạt giá trị nhỏ nhất khi a 6. Ta có sơ đồ điểm rơi: a2 9 36 3 a 6 k a k 24 9 9 k 2 a 6 Lời giải a2 9 9 23a2 a2 9 9 23a2 9 23.36 Ta có A 33   39 24 a a 24 24 a a 24 2 24 Đẳng thức xẩy ra khi và chỉ khi a 6. Vậy giá trị nhỏ nhất của A là 39 Bài toán 5. Cho 3 số thực dương a, b, c thỏa a 2b 3c 20. Tìm giá trị nhỏ nhất của biểu thức: 3 9 4 A a b c a 2b c Phân tích: Dự đoán giá trị nhỏ nhất của A đạt được khi a 2b 3c 20 và tại điểm rơi a 2, b 3, c 4. a 3 2 3 4 Sơ đồ điểm rơi: a 2 k a k 3 3 k 2 3 a 2 b 9 3 3 b 3 m 2b m 2 9 3 m 2 2b 2
5. c 4 4 c 4 n c 1 n 4 4 n 1 c Lời giải Áp dụng bất đẳng thức Cauchy ta có 3a 3 b 9 c 4 a b 3c A 4 a 2 2b 4 c 4 2 4 3a 3 b 9 c 4 a 2b 3c 2  2  2  3 3 2 5 13 4 a 2 2b 4 c 4 Đẳng thức xẩy ra khi và chỉ khi a 2, b 3, c 4. Vậy giá trị nhỏ nhất của A là 13. Bài toán 6. Cho a, b, c là số thực dương thỏa mãn ab 12; bc 8 . Chứng minh rằng: 1 1 1 8 121 a b c 2 ab bc ca abc 12 Phân tích: Dự đoán giá trị nhỏ nhất của A đạt được khi ab 12; bc 8 ,tại điểm rơi a 3; b 4; c 2. Khi đó ta được ta áp dụng bất đẳng thức Cauchy cho từng nhóm sau: a b 2 a c 2 b c 2 a c b 8 ; ; , ; ; , ; ; , ; ; ; . 18 24 ab 9 6 ca 16 8 bc 9 6 12 abc Lời giải Áp dụng bất đẳng thức Cauchy ta có a b 2 a b 2 1 33   18 24 ab 18 24 ab 2 a c 2 a c 2 33   1 9 6 ca 9 6 ca b c 2 b c 2 3 33   16 8 bc 16 8 bc 4 a c b 8 a c b 8 4 44    9 6 12 abc 9 6 12 abc 3 13a 13b 13a 13b 13 13 13 2  2  12 18 24 18 24 18 24 3 13b 13c 13b 13c 13 13 13 2  2   8 48 24 48 24 48 24 4 Cộng theo vế các bất đẳng thức trên ta được 1 1 1 8 121 a b c 2 ab bc ca abc 12 Vậy bất đẳng thức được chứng minh. Đẳng thức xẩy ra khi và chỉ khi a 3; b 4; c 2. Bài toán 7. Cho a, b là các số thực dương tùy ý. Tìm giá trị nhỏ nhất của biểu thức : a b ab A ab a b Phân tích: Do A là biểu thức đối xứng với a và b nên ta dự đoán giá trị nhỏ nhất của A đạt tại a b . Khi đó ta có sơ đồ điểm rơi:
6. a b ab a b 2 1 a b k ab k 4 ab 1 k 2 a b 2 Lời giải Áp dụng bất đẳng thức Cauchy ta được a b ab 3 a b a b ab 3.2 ab 3 5 A 2  1 4 ab a b 4 ab 4 ab a b 4 ab 2 2 5 Đẳng thức xẩy ra khi và chỉ khi a b . Vậy giá trị nhỏ nhất của A là . 2 Bài toán 8. Cho a, b, c là các số thực dương tùy ý. Tìm giá trị nhỏ nhất của biểu thức: a b c b c c a a b A b c c a a b a b c Phân tích: Do A là biểu thức đối xứng với a, b, c nên ta dự đoán giá trị nhỏ nhất của A đạt tại a b c. Khi đó ta có sơ đồ điểm rơi: a b c 1 1 2 a b c b c c a a b 2 k 4 b c c a a b 2 2 k ka kb kc k Lời giải Áp dụng bất đẳng thức Cauchy ta được a b c b c c a a b 3 b c c a a b A b c c a a b 4a 4b 4c 4 a b c a b c b c a c a b 3 b c c a a b 2  2  2  b c 4a c a 4b a b 4c 4 a a b b c c 1 1 1 3 9 15 2  2 2 2 3 2 2 2 4 2 2 15 Đẳng thức xẩy ra khi và chỉ khi a b c. Vậy giá trị nhỏ nhất của A là 2 Bài toán 9. Cho a, b là các số thực dương thỏa mãn a b 1. Tìm giá trị nhỏ nhất của biểu thức: 1 1 A a2 b2 2ab Phân tích: Do A là biểu thức đối xứng với a, b nên ta dự đoán giá trị nhỏ nhất của A đạt tại 1 a b . Khi đó ta có sơ đồ điểm rơi: 2 1 k 2 1 2 2 a b a b 2ab 2k 2 k 1 2 1 2 2ab Lời giải Áp dụng bất đẳng thức Cauchy ta có
7. 1 1 4 4 A 4 2 2 2 2 2 a b 2ab a b 2ab a b 2 2 a b 2ab 1 Đẳng thức xẩy ra khi và chỉ khi a b a b 1 2 Vậy giá trị nhỏ nhất của A là 4. Bài toán 10. Cho a, b là các số thực dương thỏa mãn a b 1. Tìm giá trị nhỏ nhất của biểu thức: 1 1 A 1 a2 b2 2ab 1 Phân tích: Dự đoán giá trị nhỏ nhất của A đạt tại a b . Khi đó ta có sơ đồ điểm rơi: 2 1 1 1 2 a b k 3 2 1 a2 b2 2kab 3 Lời giải Áp dụng bất đẳng thức Cauchy ta có 1 1 1 1 1 A 2 1 a2 b2 6ab 3ab 1 a2 b2 6ab 3ab 2 1 4 1 2 2 2 1 a b 6ab 3ab a b 1 4ab 3ab 2 4 1 4 4 8 2 2 2 a b a b 2.1 1 3.1 3 a b 1 4 3 2 2 1 a2 b2 6ab 1 Đẳng thức xẩy ra khi và chỉ khi a b a b 2 a b 1 8 Vậy giá trị nhỏ nhất của A là . 3 Bình luận: Qua các bài toán trên ta thấy, khi giải các bài toán chứng minh bất đẳng thức thì các đánh giá trung gian phải được bảo toàn dấu đẳng thức. Cho nên việc xác định đúng vị trí điểm rơi xẩy ra sẽ tránh cho ta sử dụng các đánh giá trung gian sai lầm. Trong đánh giá từ trung bình cộng sang trung bình nhân, việc xác định điểm rơi đúng sẽ chỉ cho ta cách chọn các đánh giá hợp lí trong chuỗi các đánh giá mà ta cần phải sử dụng. Bây giờ ta đi tìm hiểu kĩ thuật đánh giá từ trung bình cộng sang trung bình nhân thông qua một số ví dụ sau. Ví dụ 1.1: Cho các số thực a, b, c bất kì. Chứng minh rằng: a2 b2 b2 c2 c2 a2 8a2b2c2 Phân tích: Trước hết ta dự đoán đẳng thức xẩy ra tại a b c. Trong bất đẳng thức trên thì vế trái có các đại lượng a2 b2; b2 c2; c2 a2 và vế phải chứa đại lượng 8a2b2c2 . Để ý ta nhận thấy 8a2b2c2 2ab.2bc.2ca, do đó rất tự nhiên ta nghĩ đến các đánh giá từ trung bình cộng sang trung bình nhân a2 b2 2ab; b2 c2 2bc; c2 a2 2ca . Lời giải
8. Sử dụng bất đẳng thức Cauchy dạng x2 y2 2 x2y2 2 xy , ta có: a2 b2 2 ab 0 2 2 b c 2 bc 0 c2 a2 2 ca 0 Nhân vế theo vế của ba bất đẳng thức trên ta được: a2 b2 b2 c2 c2 a2 8 a2b2c2 8a2b2c2 Bất đẳng thức được chứng minh. Dấu đẳng thức xẩy ra khi và chỉ khi a = b = c. Nhận xét: - Chỉ được nhân các vế của bất đẳng thức cùng chiều (kết quả được bất đẳng thức cùng chiều) khi và chỉ khi các vế cùng không âm. - Để ý rằng ta sử dụng cách đánh giá x2 y2 2 x2y2 2 xy khi chưa xác định được x, y âm hay dương. - Nói chung ta ít gặp bài toán sử dụng ngay bất đẳng thức Cauchy như bài toán nói trên mà phải qua một vài phép biến đổi đến tình huống thích hợp rồi mới sử dụng bất đẳng thức Cauchy. Ví dụ 1.2: Cho a, b là các số thực dương không âm tùy ý. Chứng minh rằng: 8 2 a b 64ab a b Phân tích: Trước hết ta dự đoán đẳng thức xẩy ra tại a b . Trong bất đẳng thức trên, vế trái có đại 8 4 2 lượng a b a b 2 ab và vế phải có đại lượng 64ab a b . Để ý ta nhận thấy khi 2 a b thì a b 2 ab và a b 4ab , do đó rất tự nhiên ta nghĩ đến các đánh giá từ trung bình cộng sang trung bình nhân cho hai số a b và 2 ab . Lời giải Áp dụng bất đẳng thức Cauchy dạng x2 y2 2 x2y2 2xy , ta được: 4 8 4 2 a b a b 2 ab 2 2 a b ab 64ab a b Bất đẳng thức được chứng minh. Dấu đẳng thức xảy ra khi và chỉ khi a = b. Ví dụ 1.3: Cho a, b là các số thực dương thỏa mãn a b 1. Chứng minh rằng: 1 1 4ab 7 a2 b2 ab Phân tích: Do biểu thức vế trái có tính đối xứng với a, b nên ta dự đoán dấu đẳng thức xảy ra tại 1 1 a b . Khi đó ta có a2 b2 2ab và 4ab . Để ý đại lượng a2 b2 nằm ở mẫu nên ta cần 2 4ab 2 tìm cách thêm vào 2ab để tạo thành a b , do đó rất tự nhiên ta nghĩ đến đánh giá 1 1 4 4 1 4. Như vậy lúc này bên vế trái còn lại 4ab , đến 2 2 2 2 2 a b 2ab a b 2ab a b 2ab 1 đây ta sử dụng cách ghép hai đại lượng nghịch đảo 4ab 2. Như vậy lúc này ta thấy vế trái còn 4ab 1 1 lại và ta cần chỉ ra được 1. Điều này không thể làm khó ta được vì dễ nhận ra được 4ab 4ab 2 4ab a b 1. Đến đây ta trình bày lại lời giải như sau
9. Lời giải Ta viết lại biểu thức vế trái thành 1 1 1 1 1 1 4ab 4ab 2 2 2 2 a b ab a b 2ab 4ab 4ab Áp dụng bất đẳng thức Cauchy cho hai số không âm ta có các đánh giá sau: 1 1 4 4 4 2 2 2 2 2 a b 2ab a b 2ab a b 1 2 1 4ab 2; 4ab a b 1 1 4ab 4ab Cộng theo vế các bất đẳng thức trên ta được 1 1 1 1 4 1 1 4ab 2 4ab. 7 2 2 2 2 a b 2ab 4ab 4ab (a b) 4ab a b 1 1 Hay 4ab 7 a2 b2 ab 1 Bất đẳng thức được chứng minh. Dấu đẳng thức xẩy ra khi và chỉ khi a b . 2 Ta tiếp tục vận dụng đánh giá từ trung bình cộng sang trung bình nhân cho các ví dụ sau đây. a2 2 Ví dụ 1.4: Cho số thực a bất kì. Chứng minh rằng: 2 a2 1 Phân tích: Ta viết lại bất đẳng thức cần chứng minh là a2 2 2 a2 1. Để ý ta nhận thấy a2 2 a2 1 1; 2 a2 1 2 a2 1.1, do đó ta sử dụng đánh giá từ trung bình cộng sang trung bình nhân để chứng minh bất đẳng thức. a2 2 a2 1 1 1 Ngoài ra, Để ý ta cũng có thể viết a2 1 , đến đây ghép a2 1 a2 1 a2 1 cặp nghịch đảo để chứng minh bất đẳng thức. Lời giải Áp dụng bất đẳng thức Cauchy dạng x y 2 xy , ta có a2 2 a2 1 1 2 a2 1.1 2 a2 1 a2 2 Hay 2. Bất đẳng thức được chứng minh. a2 1 Đẳng thức xẩy ra khi và chỉ khi a2 1 1 a 0. Ta cũng có thể trình bày lời giải như sau: Biến đổi vế trái và áp dụng bất đẳng thức Côsi cho hai số ta có a2 2 a2 1 1 1 a2 1 2 a2 1 a2 1 a2 1 Bất đẳng thức được chứng minh. Dấu đẳng thức xẩy ra khi và chỉ khi 1 a2 1 a2 1 1 a 0 a2 1 Ví dụ 1.5: Cho a, b là các số thực dương thỏa mãn điều kiện a b . Chứng minh rằng:
10. 1 a 3 b a b Phân tích: Quan sát bất đẳng thức ta nhận thấy vế phải không chứa biến, nên khi áp dụng áp dụng bất đẳng thức Cauchy cho vế trái ta cần phải khử hết các biến, như vậy ta cần phải có các đại lượng a b; b, ngoài ra chiều bất đẳng thức gợi ý cho ta sử dụng đánh giá từ trung bình cộng sang trung bình 1 nhân. Để ý là a b a b khi đó ta áp dụng đánh giá cho 3 số dương a b; b; . b a b Lời giải Áp dụng bất đẳng thức Cauchy cho ba số dương ta được 1 1 1 a b a b 3. 3 b. a b . 3 b a b b a b b a b Bất đẳng thức được chứng minh. Dấu đẳng thức xẩy ra khi và chỉ khi 1 a 2 a b b b 1 b a b a b c 3 Ví dụ 1.6: Cho các số thực dương a, b, c. Chứng minh rằng: b c c a a b 2 Phân tích: Đây là bất đẳng thức Neibizt đã được chứng minh bằng phép biến đổi tương đương. Tuy nhiên ở đây ta thử dùng bất đẳng thức Cauchy để chứng minh xem sao. a b c 1 + Hướng 1: Để ý đẳng thức xẩy ra khi a b c nên khi đó có . Sử dụng b c c a a b 2 a b c a b c bất đẳng thức Cauchy cho hai số ; khi đó ta được 1, áp dụng tương tự ta b c 4a b c 4a được bất đẳng thức: a b c b c c a a b 3 b c c a a b 4a 4b 4c Như vậy ta cần chứng minh được b c c a a b 3 b c c a a b 6. 4a 4b 4c 2 a b c Đánh giá cuối cùng là một đánh giá sai. Do đó ta không thể thực hiện chứng minh theo hướng thứ nhất được. a a b c + Hướng 2: Để ý là 1 , khi đó áp dụng tương tự được bất đẳng thức b c b c a b c a b c a b c 9 1 1 1 hay 2 a b c 9. Dễ dàng chỉ b c c a a b 2 b c c a a b 1 1 1 1 ra được 3. 3 và chú ý ta lại thấy b c c a a b a b b c c a 2 a b c a b b c c a 3. 3 a b b c c a . Đến đây ta có lời giải như sau Lời giải Bất đẳng thức cần chứng minh tương đương với
11. a b c a b c a b c 9 b c c a a b 2 1 1 1 Hay 2 a b c 9 b c c a a b Áp dụng bất đẳng thức Cauchy ta được 2 a b c a b b c c a 3. 3 a b b c c a 1 1 1 1 3. 3 b c c a a b a b b c c a 1 1 1 Nhân theo vế hai bất đẳng thức trên ta được 2 a b c 9 b c c a a b Vậy bất đẳng thức được chứng minh. Đẳng thức xẩy ra khi và chỉ khi a b c Ví dụ 1.7: Cho a, b, c là các số thực không âm. Chứng minh rằng : 3 3 1 a 1 b 1 c 1 abc Phân tích: Dự đoán đẳng thức xẩy ra khi và chỉ khi a b c, để đơn giản hóa bất đẳng thức ta có thể 3 lũy thừa bậc 3 hai vế, khi đó ta được 1 a 1 b 1 c 1 3 abc hay 1 a 1 b 1 c 1 3. 3 abc 3. 3 a2b2c2 abc. Quan sát bất đẳng thức ta chú ý đến đẳng thức 1 a 1 b 1 c 1 a b c ab bc ca abc. Như vậy bất đẳng thức sẽ được chứng minh nếu ta chỉ ra được a b c 3. 3 abc và ab bc ca 3. 3 a2b2c2 , rõ ràng hai đánh giá trên đúng theo bất đẳng thức Cauchy. Lời giải 3 Bất đẳng thức cần chứng minh tương đương với 1 a 1 b 1 c 1 3 abc Hay 1 a b c ab bc ca abc 1 3. 3 abc 3. 3 a2b2c2 abc Hay a b c ab bc ca 3. 3 abc 3. 3 a2b2c2 Áp dụng bất đẳng thức Cauchy ta có a b c 3. 3 abc và ab bc ca 3. 3 a2b2c2 Cộng theo vế hai bất đẳng thức trên ta được điều phải chứng minh. Vậy bất đẳng thức được chứng minh xong. Đẳng thức xẩy ra khi và chỉ khi a b c. Ví dụ 1.8: Cho a, b, c, d là các số thực dương. Chứng minh rằng: 2 a b a b c a b c d 64 abcd 2 Phân tích: Bất đẳng thức được viết lại thành a b a b c a b c d 64abcd . Dễ thấy đẳng thức không xẩy ra tại a b c d , do đó để dự đoán được dấu đẳng thức xẩy ra tại đâu ta cần quan sát thật kỹ vai trò các biến trong bất đẳng thức. Nhận thấy trong bất đẳng thức a và b, a b và c, a b cvà d có vai trò như nhau, do đó ta dự đoán đẳng thức xẩy ra khi a b; a b c; a b c d hay 4a 4b 2c d , kiểm tra lại ta thấy kết quả đúng vậy. Như vậy khi áp dụng bất đẳng thức Cauchy ta cần chú ý bảo toán dấu đẳng thức. Trước hết ta có các đánh giá như sau: 2 a b 2 ab; a b c 2 a b c; a b c d 4 a b c d
12. Nhân theo vế các bất đẳng thức ta được 2 a b a b c a b c d 16 ab. a b c. a b c d Tiếp tục áp dụng các đánh giá như trên ta được ab. a b c. a b c d ab. 2c ab.2 a b c.d ab. 2c ab.2 2c ab.d 4abcd 2 Đến đây ta thu được a b a b c a b c d 64abcd chính là bất đẳng thức cần chứng minh. Ngoài ra, để đơn giản hơn ta có thể thực hiện các đánh giá như 2 2 2 a b 4ab; a b c 4c a b ; a b c d 4 a b c d Đến đây ta nhân theo vế và thu gọn thì được 2 a b a b c a b c d 64abcd Bây giờ ta trình bày lại lời giải như sau Lời giải Bất đẳng thức cần chứng minh tương đương với 2 a b a b c a b c d 64abcd 2 Sử dụng liên tiếp bất đẳng thức Cauchy dạng x y 4xy , ta có 2 a b c d 4d a b c 0 2 2 a b c 4c a b 0; a b 4ab 0 Nhân ba bất đẳng thức trên lại theo vế, ta suy ra 2 2 2 a b a b c a b c d 64abcd a b a b c 2 Hay a b a b c a b c d 64abcd Bất đẳng thức được chứng minh. Đẳng thức xảy ra khi và chỉ khi d 2c 4b 4a 0 Ngoài ra, ta cũng có thể trình bày lời giải như sau: Áp dụng bất đẳng thức Cauchy ta có 2 a b 2 ab; a b c 2 a b c; a b c d 4 a b c d Nhân theo vế các bất đẳng thức ta được 2 a b a b c a b c d 16 ab. a b c. a b c d Tiếp tục áp dụng các đánh giá như trên ta được ab. a b c. a b c d ab. 2c ab.2 a b c.d ab. 2c ab.2 2c ab.d 4abcd 2 Đến đây ta thu được a b a b c a b c d 64abcd Hay bất đẳng thức được chứng minh. Ví dụ 1.9: Cho a, b, c là các số thực dương. Chứng minh rằng: 1 1 1 1 a3 b3 abc b3 c3 abc c3 a3 abc abc
13. Phân tích: Bất đẳng thức trên đã được chứng minh bằng cách đánh giá mẫu, ở đó ta chứng minh bất đẳng thức phụ a3 b3 ab a b bằng phép biến đổi tương đương. Trong ví dụ này ta sẽ chứng minh bất đẳng thức phụ trên bằng đánh giá từ trung bình cộng sang trung bình nhân. Ta viết lại bất đẳng thức phụ trên thành a3 b3 a2b ab2 , khi đó ta có các đánh giá là a3 a3 b3 3a2b; a3 b3 b3 3ab2 . Đến đây cộng theo vế ta thu được bất đẳng thức trên. Đến đây ta trình bày lời giải như sau Lời giải Áp dụng bất đẳng thức Cauchy ta có a3 a3 b3 3a2b; a3 b3 b3 3ab2 Cộng theo vế hai bất đẳng thức trên ta được a3 b3 a2b ab2 Suy ra a3 b3 abc ab a b c 1 1 c Từ đó ta được a3 b3 abc ab a b c abc a b c Chứng minh tương tự ta có 1 1 a b3 c3 abc bc a b c abc a b c 1 1 b c3 a3 abc ac a b c abc a b c Cộng theo vế các bất đẳngthức trên ta được 1 1 1 1 a3 b3 abc b3 c3 abc c3 a3 abc abc Nhận xét: Khi đi tìm lời giải cho bất đẳng thức trên, cái làm khó ta chính là phải phát hiện ra bất đẳng thức phụ a3 b3 ab a b . Trong quá trình đó đòi hỏi ta phải có sự phân tích kĩ càng và có những định hướng rõ ràng, còn trình bày chứng minh bất đẳng thức thì cách nào cũng được miễn là càng gọn càng tốt. Ví dụ 1.10: Cho a, b, c là các số thực dương. Chứng minh rằng: 2a 2b 2c 1 1 1 a6 b4 b6 c4 c6 a4 a4 b4 c4 Phân tích: Vì vai trò các biến như nhau trong bất đẳng thức nên ta được dự đoán đẳng thức xẩy ra tại 2a 1 a b c, khi đó ta được 2a a2 1, do đó đẳng thức sẽ xẩy ra tại a b c 1. a6 a4 a4 Quan sát bất đẳng thức ta nhận thấy vế trái của bất đẳng thức phức tạp hơn nên ta chọn đánh giá bên vế trái trước. Từ chiều bất đẳng thức ta cần phải thay các mẫu bởi các đại lượng bé hơn, tức là ta cần có đánh giá a6 b4 ?, cho nên một cách tự nhiên ta nghĩ đến bất đẳng thức Cauchy, khi đó ta có a6 b4 2a3b2 , đánh giá này vẫn được bảo toàn dấu đẳng thức. Lúc này ta được 2a 2a 1 và áp dụng tương tự thì ta sẽ thu được a6 a4 2a3b2 a2b2 2a 2b 2c 1 1 1 . Việc chứng minh sẽ hoàn tất nếu ta chỉ ra được a6 b4 b6 c4 c6 a4 a2b2 b2c2 c2a2
14. 1 1 1 1 1 1 , nhưng đây là một đánh giá đúng theo bất đẳng thức Cauchy. Do đó a2b2 b2c2 c2a2 a4 b4 c4 bài toán được chứng minh. Lời giải Áp dụng bất đẳng thức Cauchy cho các mẫu số ta được 2a 2b 2c 2a 2b 2c 1 1 1 a6 b4 b6 c4 c6 a4 2a3b2 2b3c2 2c3a2 a2b2 b2c2 c2a2 1 1 1 1 1 1 Ta cần chứng minh được a2b2 b2c2 c2a2 a4 b4 c4 Thật vậy, cũng theo bất đẳng thức Cauchy ta có 1 1 2 1 1 2 1 1 2 ; ; a4 b4 a2b2 b4 c4 b2c2 c4 a4 c2a2 1 1 1 1 1 1 Cộng theo vế ba bất đẳng thức trên ta thu được . a2b2 b2c2 c2a2 a4 b4 c4 Vậy bất đẳng thức được chứng minh. Đẳng thức xẩy ra khi và chỉ khi a b c 1 Ví dụ 1.11: Cho a, b, c là các số thực dương. Chứng minh rằng: a 1 b 1 c 1 9 a b c 2 bc 2 ca 2 ab 2 Phân tích: Vì vai trò các biến như nhau trong bất đẳng thức nên ta được dự đoán đẳng thức xẩy ra tại a 1 3 , khi đó ta được , do đó đẳng thức sẽ xẩy ra tại . Ta a b c a 2 a 1 a b c 1 2 a 2 viết lại bất đẳng thức cần chứng minh thành a2 b2 c2 a2 b2 c2 9 2 abc 2 Để ý đến đánh giá a2 b2 c2 ab bc ca khi đó ta được a2 b2 c2 a2 b2 c2 a2 b2 c2 1 1 1 2 abc 2 a b c a2 1 3 b2 1 3 c2 1 3 Ta cần chứng minh được ; ; . Chú ý đến a b c 1, ta có 2 a 2 2 b 2 2 c 2 a2 1 a2 1 1 3 , do vậy đến đây bài toán được chứng minh. 2 a 2 2a 2a 2 Lời giải Bất đẳng thức cần chứng minh tương đương với a2 b2 c2 a2 b2 c2 9 2 abc 2 a2 b2 c2 ab bc ca 1 1 1 Mặt khác ta có abc abc a b c a2 b2 c2 a2 b2 c2 a2 b2 c2 1 1 1 Do đó ta được 2 abc 2 a b c a2 b2 c2 1 1 1 9 Ta cần chứng minh được 2 a b c 2 a2 1 a2 1 1 3 Thật vậy, áp dụng bất đẳng thức Cauchy ta có 2 a 2 2a 2a 2
15. b2 1 3 c2 1 3 Áp dụng tương tự ta được ; . 2 b 2 2 c 2 a2 b2 c2 1 1 1 9 Cộng theo vế ba bất đẳng thức trên ta được 2 a b c 2 Vậy bất đẳng thức được chứng minh. Đẳng thức xẩy ra khi và chỉ khi a b c 1. Ví dụ 1.12: Cho a, b, c là các số thực dương thỏa mãn điều kiện abc 1. Chứng minh rằng: a3 b3 1 b3 c3 1 c3 a3 1 3 3 ab bc ca Phân tích: Trước hết ta dự đoán đẳng thức xẩy ra tại a b c 1. Quan sát bất đẳng thức ta có các ý tưởng tiếp cận như sau: + Hướng thứ nhất: Chú ý đến chiều bất đẳng thức ta liên tưởng đến đánh giá tương tự như trong ví dụ 1.9 là a3 b3 1 a3 b3 abc ab a b c , khi đó ta được bất đẳng thức là a3 b3 1 ab a b c a b c và áp dụng hoàn toàn tương tự ta được bất đẳng thức ab ab ab a3 b3 1 b3 c3 1 c3 a3 1 1 1 1 a b c. . Phép chứng minh sẽ ab bc ca ab bc ca 1 1 1 hoàn tất nếu ta chỉ ra được a b c. 3 3 . Tuy nhiên bất đẳng thức đó là ab bc ca đúng nhờ hai đánh giá sau: 3 1 1 1 1 1 1 a b c 3 abc 3 và 3 3 . . 3 ab bc ca ab bc ca + Hướng thứ hai: Áp dụng trự tiếp bất đẳng thức Cauchy ta có a3 b3 1 33 a3b3 3ab nên ta a3 b3 1 3 được , áp dụng tương tự ta được bất đẳng thức ab ab a3 b3 1 b3 c3 1 c3 a3 1 1 1 1 3 ab bc ca ab bc ca 1 1 1 Phép chứng minh sẽ hoàn tất nếu ta chỉ ra được 3, tuy nhiên đánh giá này ab bc ca đã được khẳng định trong hướng thứ nhất. Bây giờ ta trình bày lại lời giải như sau Lời giải Cách 1: Dễ dàng chứng minh được a3 b3 ab a b , khi đó ta có a3 b3 1 ab a b c a b c ab ab ab Áp dụng tương tự ta được a3 b3 1 b3 c3 1 c3 a3 1 1 1 1 a b c. ab bc ca ab bc ca Mặt khác, áp dụng bất đẳng thức Cauchy ta có 3 1 1 1 1 1 1 a b c 3 abc 3 và 3 3 . . 3 ab bc ca ab bc ca
16. 1 1 1 Nhân theo vế hai bất đẳng thức trên ta được a b c. 3 3 ab bc ca a3 b3 1 b3 c3 1 c3 a3 1 Suy ra 3 3 ab bc ca Vậy bất đẳng thức được chứng minh. Đẳng thức xẩy ra khi và chỉ khi a b c 1. Cách 2: Áp dụng bất đẳng thức Cauchy cho ba số dương ta được a3 b3 1 33 a3b3 3ab a3 b3 1 3 Suy ra , áp dụng tương tự ta được bất đẳng thức ab ab a3 b3 1 b3 c3 1 c3 a3 1 1 1 1 3 ab bc ca ab bc ca 1 1 1 1 Mặt khác cũng theo bất đẳng thức Cauchy ta lại có 3 3 3. ab bc ca a2b2c2 a3 b3 1 b3 c3 1 c3 a3 1 Do đó ta được 3 3 ab bc ca Vậy bất đẳng thức được chứng minh. Đẳng thức xẩy ra khi và chỉ khi a b c 1. Ví dụ 1.13: Cho a, b, c là các số thực bất kì. Chứng minh rằng: 1 a b b c c a 1 ab 1 bc 1 ca 1 2 2 2 8 1 a2 1 b2 1 c2 8 Phân tích: Với bất đẳng thức trên việc dự đoán dấu đẳng thức xẩy ra hơi khó. Để dễ quan sát hơn ta có thể viết lại bất đẳng thức như sau: a b b c c a 1 ab 1 bc 1 ca 1 2 2 2 1 a2 1 b2 1 c2 8 Hay ta cần chứng minh 2 2 2 8 a b b c c a 1 ab 1 bc 1 ca 1 a2 1 b2 1 c2 Quan sát thật kĩ bất đẳng thức trên ta thấy cần phải chứng minh được 1 a2 1 b2 2 a b 1 ab Với bất đẳng thức trên, ta sử dụng phép biến đổi tương đương hoặc bất đẳng thức Cauchy. Ở đây ta sử dụng bất đẳng thức Cauchy, chú ý bên vế phải của bất đẳng thức có chứa đại lượng 2 2 2 a b 1 ab , như vậy ta cần biến đổi vế trái thành a b 1 ab . Để kiểm tra nhận định trên ta chỉ cần nhân tung hai biểu thức rồi so sánh là được và rất may là nhận định trên là đúng. Bây giờ ta trình bày lại lời giải như sau Lời giải Bất đẳng thức cần chứng minh được viết lại như sau: a b b c c a 1 ab 1 bc 1 ca 1 2 2 2 1 a2 1 b2 1 c2 8 Hay ta cần chứng minh 2 2 2 8 a b b c c a 1 ab 1 bc 1 ca 1 a2 1 b2 1 c2 Áp dụng bất đẳng thức Cauchy ta có
17. 2 2 1 a2 1 b2 1 a2 b2 a2b2 a b 1 ab 2 a b 1 ab Áp dụng tương tự 1 b2 1 c2 2 b c 1 bc ; 1 c2 1 a2 2 c a 1 ca Nhân theo vế các bất đẳng thức trên ta được 2 2 2 8 a b b c c a 1 ab 1 bc 1 ca 1 a2 1 b2 1 c2 Vậy bất đẳng thức được chứng minh. Ví dụ 1.14: Cho a, b, c là các số thực dương thỏa mãn điều kiện a b c 3. Chứng minh rằng: 2 2 2 2 2 2 a 1 1 b 1 b 1 c 1 c 1 a 24 1 c2 1 a2 1 b2 Phân tích: Đầu tiên ta dự đoán đẳng thức xẩy ra tại a b c 1. Quan sát bất đẳng thức thì ý tưởng đầu tiên đó là sử dụng bất đẳng thức Bunhiacopxki dạng phân thức, tức là ta cần phải chứng minh được 2 1 a 1 b 1 b 1 c 1 c 1 a 24 a2 b2 c2 3 Tuy nhiên bất đẳng thức trên không đúng, muốn kiểm tra ta chỉ cần chọn một một bộ số, chẳng hạn 1 a 2;b c để thử thì thấy bất đẳng thức trên không đúng. Do đó đánh theo bất đẳng thức 2 Bunhiacopxki không thực hiện được. Trong tình huống này ta nghĩ đến đánh giá bằng bất đẳng thức Cauchy. Trước hết ta thử đánh giá trực tiếp bằng bất đẳng thức Cauchy xem sao, ta có 2 2 2 2 2 2 4 3 4 1 a 1 b 1 b 1 c 1 c 1 a a 1 1 b 1 c 3 3 1 c2 1 a2 1 b2 1 a2 1 b2 1 c2 Bất đẳng thức sẽ được chứng minh nếu ta chỉ ra được 4 3 4 a 1 1 b 1 c 83 1 a2 1 b2 1 c2 Tuy nhiên đánh giá trên lại không đúng. Như vậy để đánh giá được theo bất đẳng thức Cauchy hay Bunhiacopxki ta cần biến đổi các biểu 2 2 thức trước. Quan sát bất đẳng thức ta nhận thấy cần biến đổi 1 a 1 b thành đại lượng có chứa 1 a2 ; 1 b2 và ta có thể biến đổi như sau: 2 2 2 1 a 1 b ab 1 a b 4 ab 1 a b 4a 1 b2 4b 1 a2 2 2 1 a 1 b 1 a2 1 b2 Đến đây ta được 4b. 4a. , áp dụng tương tự ta thu được 1 c2 1 c2 1 c2 2 2 2 2 1 b 1 c 1 c2 1 b2 1 c 1 a 1 c2 1 a2 4b. 4c. ; 4a. 4c. . 1 a2 1 a2 1 a2 1 b2 1 b2 1 b2 Để ý ta thấy trong các đánh giá trên xuất hiện các cặp nghịch đảo nên ta ghép chúng lại 1 a2 1 c2 1 b2 1 c2 1 b2 1 a2 4b. 4b. 8b; 4a. 4a. 8a; 4c. 4c. 8c 1 c2 1 a2 1 c2 1 b2 1 a2 1 b2 Chú ý đến giả thiết a b c 3 ta có được điều cần chứng minh và lúc này ta trình bày lại lời giải như sau Lời giải Áp dụng bất đẳng Cauchy ta có 2 2 2 1 a 1 b ab 1 a b 4 ab 1 a b 4a 1 b2 4b 1 a2
18. 2 2 1 a 1 b 1 a2 1 b2 Suy ra 4b. 4a. 1 c2 1 c2 1 c2 Áp dụng tương tự ta thu được 2 2 2 2 1 b 1 c 1 c2 1 b2 1 c 1 a 1 c2 1 a2 4b. 4c. ; 4a. 4c. 1 a2 1 a2 1 a2 1 b2 1 b2 1 b2 Khi đó ta được bất đẳng thức 2 2 2 2 2 2 1 a 1 b 1 b 1 c 1 c 1 a 1 c2 1 a2 1 b2 1 a2 1 b2 1 c2 1 b2 1 c2 1 a2 4b. 4a. b. 4c. 4a. 4c. 1 c2 1 c2 1 a2 1 a2 1 b2 1 b2 Mặt khác cũng theo bất đẳng thức Cauchy ta có 1 a2 1 c2 1 b2 1 c2 1 b2 1 a2 4b. 4b. 8b; 4a. 4a. 8a; 4c. 4c. 8c 1 c2 1 a2 1 c2 1 b2 1 a2 1 b2 Suy ra 1 a2 1 c2 1 b2 1 c2 1 b2 1 a2 4b. 4b. 4a. 4a. 4c. 4c. 8 a b c 24Do đó 1 c2 1 a2 1 c2 1 b2 1 a2 1 b2 2 2 2 2 2 2 a 1 1 b 1 b 1 c 1 c 1 a ta được 24 1 c2 1 a2 1 b2 Vậy bất đẳng thức được chứng minh. Đẳng thức xẩy ra khi và chỉ khi a b c 1. a b c Ví dụ 1.15: Cho a, b, c là các số thực dương thỏa mãn 2. a 1 b 1 c 1 Chứng minh rằng: ab bc ca 12 Lời giải Áp dụng bất đẳng thức Cauchy giả thiết ta có a b c 1 1 2 1 1 a 1 b 1 c 1 b 1 c 1 b 1 c 1 b 2 c 2 Tương tự ta có ; b 1 c 1 a 1 c 1 a 1 b 1 ab 4 4. a 1 b 1 Khi đó ta được ab a 1 b 1 c 1 a 1 b 1 c 1 4. b 1 c 1 4. c 1 a 1 Áp dụng tương tự ta được bc ; ca a 1 b 1 Cộng theo vế các bất đẳng thức trên ta được 4. a 1 b 1 4. b 1 c 1 4. c 1 a 1 ab bc ca c 1 a 1 b 1 Mặt khác theo bất đẳng thức Cauchy ta lại có a 1 b 1 b 1 c 1 c 1 a 1 3 c 1 a 1 b 1 Suy ra ab bc ca 12. Vậy bất đẳng thức được chứng minh. Đẳng thức xẩy ra khi và chỉ khi a b c 2. Ví dụ 1.16: Cho a, b, c là các số thực dương bất kì. Chứng minh rằng:
19. 8 a2 b2 c2 27 a b b c c a 3 16 ab bc ca a b c Lời giải 8 a2 b2 c2 27 a b b c c a Đẳng thức xẩy ra tại , khi đó a b c 3 8 ab bc ca a b c Do đó ta áp dụng trực tiếp bất đẳng thức Cauchy cho ba số dương 8 a2 b2 c2 27 a b b c c a 8 a2 b2 c2 .27 a b b c c a Ta cần 3 2 3 ab bc ca a b c ab bc ca a b c chứng minh được 3 27 a2 b2 c2 a b b c c a 8 ab bc ca a b c Dễ thấy a b b c c a a b c ab bc ca abc Mà theo bất đẳng thức Cauchy ta có a b c 33 abc; ab bc ca 33 a2b2c2 a b c cb bc ca Suy ra abc 9 8 Do đó ta được a b b c c a a b c cb bc ca 9 Suy ra 27 a2 b2 c2 a b b c c a 24 a2 b2 c2 a b c cb bc ca Phép chứng minh sẽ hoàn tất nếu ta chỉ ra được 3 24 a2 b2 c2 a b c ab bc ca 8 ab bc ca a b c 2 Hay 3 a2 b2 c2 a b c Rõ ràng đánh giá cuối cùng là một đánh giá đúng. Vậy bất đẳng thức được chứng minh. Ví dụ 1.17: Cho a, b, c là các số thực dương thỏa mãn a2 b2 b2 c2 c2 a2 3 2 a2 b2 c2 3 Chứng minh rằng: b c c a a b 2 Lời giải Đặt x a2 b2 ; y b2 c2 ; z c2 a2 , khi đó ta được x; y; z 0 và từ giả thiết ta được x y z 3 2 Từ đó ta có x2 y2 z2 2 a2 b2 c2 . Do đó ta được x2 y2 z2 x2 y2 z2 x2 y2 z2 a2 ; b2 ; c2 2 2 2 2 Áp dụng bất đẳng thức Cauchy ta có b c 2 b2 c2 2y2 a2 x2 y2 z2 Do đó ta được b c 2y 2 b 2 x2 y2 z2 c2 x2 y2 z2 Hoàn toàn tương tự ta có , c a 2z 2 a b 2x 2
20. Suy ra a2 b2 c2 b c c a a b x2 y2 z2 y x2 y2 z2 z x2 y2 z2 x 2y 2 2 2z 2 2 2x 2 2 1 2 2 2 1 1 1 x y z x y z 2 2 x y z 2 1 2 1 1 1 3 2 x y z 6 2 x y z 2 1 1 1 1 9.3 2 3 x y z x y z 3 3 6 2 x y z 6 2 2 Vậy bất đẳng thức được chứng minh. Đẳng thức xẩy ra khi và chỉ khi a b c 1. Ví dụ 1.18: Cho a, b, c là các số thực dương thỏa mãn abc 1. Chứng minh rằng: a4 b2 c2 b4 c2 a2 c4 a2 b2 2 b3 2c3 c3 2a3 a3 2b3 Lời giải Áp dụng bất đẳng thức Cauchy và kết hợp với giả thiết ta có a4 b2 c2 a2 a2b2 c2a2 a2.2 a4.b2c2 2a3 Hoàn toàn tương tự ta được b4 c2 a2 2b3; c4 a2 b2 2c3 Khi đó ta được 4 2 2 4 2 2 4 2 2 a b c b c a c a b 2a3 2b3 2c3 b3 2c3 c3 2a3 a3 2b3 b3 2c3 c3 2a3 a3 2b3 2a3 2b3 2c3 Ta cần chứng minh được 2 b3 2c3 c3 2a3 a3 2b3 Thật vậy, đặt x b3 2c3; y c3 2a3; z a3 2b3 x 2y 4z y 2z 4x z 2x 4y Khi đó ta được b3 ; c3 ; a3 9 9 9 Bất đẳng thức cần chứng minh trở thành 2 z 2x 4y 2 x 2y 4z 2 y 2z 4x 2 9x 9y 9z 2 z x y y z x Hay ta cần chứng minh 4 6 2 9 x y z x y z Áp dụng bất đẳng thức Cauchy với 3 số dương ta có z x y z x y y z x y z x 33 . . 3; 33 . . 3 x y z x y z x y z x y z 2 z x y y z x Khi đó ta được 4 6 2 9 x y z x y z Vậy bất đẳng thức được chứng minh. Đẳng thức xẩy ra khi và chỉ khi a b c 1 Ví dụ 1.19: Cho a, b, c là các số thực dương. Chứng minh rằng: