Giáo án Lịch sử 7 - Tiết 17-19, Bài 3: Bắc Giang từ thế kỉ X đến đầu thế kỉ XIII - Năm học 2022-2023 - Nguyễn Thị Hải Yến

Nội dung text: Giáo án Lịch sử 7 - Tiết 17-19, Bài 3: Bắc Giang từ thế kỉ X đến đầu thế kỉ XIII - Năm học 2022-2023 - Nguyễn Thị Hải Yến

1. 1 Lớp 7A 7B 7C Ngày dạy 18, 25/1/2023 18, 25/1/2023 18, 25/1/2023 1/2/2023 1/2/2023 1/2/2023 Tiết 17,18,19. Bài 3. Bắc Giang từ thế kỉ X đến đầu thế kỉ XIII I. MỤC TIÊU: 1. Về kiến thức - Nêu được những nét chính về phạm vi hành chính của Bắc Giang từ thế kỉ X đến thế kỉ XIII. - Trình bày khái quát được tình hình kinh tế - xã hội và văn hoá của Bắc Giang từ thế kỉ X đến thế kỉ XIII - Chỉ ra được những đóng góp của nhân dân Bắc Giang trong cuộc đấu tranh bảo vệ độc lập dân tộc và bảo vệ quê hương từ thế kỉ X đến thế kỉ XIII. - Liên hệ được các sự kiện, địa danh và nhân vật tiêu biểu của Bắc Giang trong giai đoạn này với địa danh hiện nay của Bắc Giang. - Tự hào về truyền thống văn hoá, tinh thần yêu nước và truyền thống chống giặc ngoại xâm của nhân dân Bắc Giang. 2. Năng lực: * Năng lực chung: - Tự chủ và tự học: Khai thác được tài liệu phục vụ cho bài học. - Giao tiếp và hợp tác: Làm việc nhóm hiệu quả. - Giải quyết vấn đề và sáng tạo: Biết phân tích, nhận xét, đánh giá vấn đề và liên hệ thực tiễn. + Năng lực riêng: - Tìm hiểu lịch sử: + Khai thác và sử dụng được thông tin của một số tư liệu lịch sử trong bài học dưới sự hướng dẫn của GV. + Rèn luyện kĩ năng quan sát và sử dụng lược đồ trong khi học và trả lời câu hỏi. - Nhận thức và tư duy lịch sử: + Rèn luyện kỹ năng miêu tả tranh ảnh lịch sử, kỹ năng so sánh, đánh giá, hợp tác. + Biết trình bày, suy luận, phản biện, tranh luận vế một vấn đề lịch sử, rèn luyện năng lực nhận thức và tư duy lịch sử. - Vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học GV: Nguyễn Thị Hải Yến - THCS Lê Lợi Năm học 2022-2023
2. 2 3. Phẩm chất: - Yêu nước: Giáo dục tinh thần yêu nước, bồi dưỡng lòng dũng cảm, ý thức bảo vệ độc lập dân tộc trước nguy cơ bị xâm lược. - Chăm chỉ: Chăm học, chăm làm, hăng say học hỏi và nhiệt tình tham gia hoạt động nhóm. - Nhân ái: yêu thương con người. II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU 1. Giáo viên - Giáo án - Tranh ảnh, video liên quan đến bài học. - Máy tính, máy chiếu (nếu có). 2. Học sinh - Tranh ảnh, tư liệu sưu tầm liên quan đến bài học và dụng cụ học tập theo yêu cầu của GV. - Đọc trước sách giáo khoa III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC: Tiết 1 A. HOẠT ĐỘNG 1: KHỞI ĐỘNG (5p) a. Mục tiêu: Giúp học sinh nắm được các nội dung cơ bản của bài học cần đạt được. Sau đó đưa học sinh vào tìm hiểu nội dung bài học, tạo tâm thế cho học sinh đi vào tìm hiểu bài mới. b. Tổ chức thực hiện Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ GV cho HS quan sát hình 3.1 (SGK: T18) và yêu cầu HS trả lời câu hỏi: ? Tại đền Hả (xã Hồng Giang, huyện Lục Ngạn) có câu đối sau: “Lý triều huân liệt minh sơn nhạc Lục địa anh linh quán cổ kim” Câu đối trên gợi cho em nhớ tới nhân vật lịch sử tiêu biểu nào của Bắc Giang dưới thời Lý? Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ - HS: quan sát Hình 3.1 (SGK: tr.18), thảo luận theo cặp đôi và trả lời câu hỏi. - GV: hướng dẫn, theo dõi, hỗ trợ HS nếu cần thiết. Bước 3: Báo cáo, thảo luận GV: Nguyễn Thị Hải Yến - THCS Lê Lợi Năm học 2022-2023
3. 3 - GV: mời đại diện HS trả lời. Sau đó mời đại diện HS khác nhận xét, bổ sung. - HS: Đại diện trả lời câu hỏi. HS còn lại theo dõi, nhận xét, bổ sung cho nhóm bạn (nếu cần). Bước 4: Kết luận, nhận định - GV: đánh giá, nhận xét, chuẩn kiến thức. - GV dẫn dắt vào bài học: Thân Cảnh Phúc (1030 - 1077), còn có tên là Cảnh Nguyên, Đạo Nguyên hay Cảnh Long, biệt danh Phò mã Áo chàm, là tù trưởng động Giáp châu Lạng, tức châu Quang Lang (hay châu Ôn, Lạng Sơn), ngày nay thuộc tỉnh Lạng Sơn của Việt Nam. Ông sinh ra trong gia đình nhiều đời làm thổ mục ở Động Giáp (là phần phía nam tỉnh Lạng Sơn và một phần phía bắc của tỉnh Bắc Giang), tức vùng giáp khẩu Kép, Lạng Giang (Bắc Giang), là người dân tộc Tày, vốn gốc họ Giáp, sau lấy công chúa của nhà Lý nên được vua nhà Lý đổi sang họ Thân và phong chức Tri châu. Thân Cảnh Phúc là người đã lãnh đạo một đội quân người dân tộc Tày dựa vào địa hình rừng núi hiểm trở, dùng chiến thuật du kích chống Tống, chiến đấu sau lưng đạo quân nhà Tống đến khi hi sinh, góp phần không nhỏ vào cho chiến thắng của nhà Lý trước nhà Tống năm 1077 ở phòng tuyến sông Như Nguyệt. Khu di tích đền Từ Hả (thuộc xã Hồng Giang, huyện Lục Ngạn, Bắc Giang) nằm trọn trên núi Kỳ Lân (Kỳ Sơn) là một khu đất có địa thế đẹp. Trước núi là sông Lục Nam và núi Yên Tử, phía sau là vòng cung Bắc Sơn và dãy Bảo Đài, Thái Hoà hùng vĩ, bên tả, bên hữu là thung lũng sông Lục Nam chạy dọc theo tuyến lộ Đông Bắc, nối liền Hà Bắc (trước đây) với miền núi cao Lạng Sơn. Khu di tích Đền Từ Hả thuộc xã Hồng Giang, huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang. Nơi thờ thượng tướng quân Thân Cảnh Phúc ( tức Vũ Thành) thời Lý. Người có công trong cuộc chống quân Tống xâm lược thế kỷ thứ XI (1075 - 1077). Để ghi nhớ đến công lao to lớn của người, hàng năm nhân dân trong vùng mở hội từ mồng 6 đến mồng 8 tháng giêng, trong đó có rước hội, cuộc rước là diễn lại sự tích đi đánh giặc của Người. Lễ hội từ Hả diễn rã nhằm ôn lại quá khứ hào hùng của cha ông ta và tinh thần đoàn kết đáu tranh của dân tộc. B. HOẠT ĐỘNG 2: HÌNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI I. Địa giới hành chính, tình hình kinh tế - xã hội và văn hóa của Bắc Giang từ thế kỉ X đến đầu thế kỉ XIII: 1. Địa giới hành chính a. Mục tiêu: giúp HS biết được những nét chính về phạm vi hành chính của Bắc Giang từ thế kỉ X đến thế kỉ XIII. b. Tổ chức thực hiện Hoạt động của thầy và trò Sản phẩm dự kiến 1. Địa giới hành chính(14p) GV: Nguyễn Thị Hải Yến - THCS Lê Lợi Năm học 2022-2023
4. 4 Bước 1. Chuyển giao nhiệm vụ - Thời Đinh - Tiền Lê: vùng đất HS: Đọc thông tin ở phần 1 và trả lời các câu Bắc Giang thuộc huyện Long Biên hỏi sau: của Giao Châu. ? Em hãy nêu tên gọi và địa giới của Bắc - Thời Lý: Bắc Giang thuộc lộ Bắc Giang từ thế kỉ X đến đầu thế kỉ XIII? Giang. ? Vị trí của vùng đất Bắc Giang có vai trò như thế nào đối với quốc gia Đại Việt? Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ - HS: đọc SGK và thực hiện yêu cầu. - GV: hướng dẫn, theo dõi, hỗ trợ HS nếu cần thiết. Bước 3. Báo cáo, thảo luận - HS: lần lượt trả lời các câu hỏi - GV: yêu cầu đại diện HS trình bày. HS còn lại theo dõi, nhận xét, bổ sung. Bước 4: Kết luận, nhận định GV: bổ sung, nhận xét, đánh giá, kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập của học sinh. Chính xác hóa các kiến thức. 2. Tình hình kinh tế - xã hội a. Mục tiêu: HS trình bày được khái quát được tình hình kinh tế - xã hội của Bắc Giang từ thế kỉ X đến thế kỉ XIII b. Tổ chức thực hiện Hoạt động của thầy và trò Sản phẩm dự kiến Bước 1. Chuyển giao nhiệm vụ 2. Tình hình kinh tế - xã hội(13p) - HS: Đọc thông tin ở phần 2; quan sát hình a. Kinh tế: 3.2 và hình 3.3 - Nông nghiệp: - HĐ nhóm: chia cả lớp làm 4 nhóm, với + Trồng lúa là chủ yếu, ngoài ra còn nhiệm vụ cụ thể của từng nhóm như sau: trồng các loại cây như: khoai, sắn, ? Các hoạt động kinh tế của vùng đất Bắc các loại rau, củ, quả Giang thời Lý có gì nổi bật: + Việc đắp đê phòng lụt được chú + Nhóm 1: Đối với nông nghiệp? trọng + Nhóm 2: Đối với thủ công nghiệp? + Nhóm 3: Đối với thương nghiệp? GV: Nguyễn Thị Hải Yến - THCS Lê Lợi Năm học 2022-2023
5. 5 + Nhóm 4: Đọc thông tin mục 2.b (SGK: - Thủ công nghiệp: phát triển khá đa T65), em nhận thấy xã hội được phân chia dạng với các nghề như dệt lụa, làm thành những tầng lớp nào? Mỗi tầng lớp đồ gốm, đúc đồng có đặc điểm gì? - Thương nghiệp: phát triển: các Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ điểm buôn bán, chợ làng, chợ phiên - HS: đọc SGK và thực hiện yêu cầu. được hình thành ngày một nhiều. - GV: hướng dẫn, theo dõi, hỗ trợ HS nếu b. Xã hội: gồm các tầng lớp cần thiết. - Quan lại, địa chủ và tù trưởng: có Bước 3. Báo cáo, thảo luận thế lực về kinh tế và chính trị - HS: các nhóm lần lượt cử đại diện trả lời - Nông dân: là lực lượng sản xuất các câu hỏi chủ yếu của xã hội, phải nộp thuế và - GV: yêu cầu đại diện các nhóm trình bày. làm nghĩa vụ với nhà nước. Các nhóm còn lại theo dõi, nhận xét, bổ - Thợ thủ công và thương nhân: phải sung. nộp thuế Bước 4: Kết luận, nhận định - Nô tì: số lượng nhỏ làm việc cho GV: bổ sung, nhận xét, đánh giá, kết quả quan lại, địa chủ thực hiện nhiệm vụ học tập của học sinh. Chính xác hóa các kiến thức. 3. Tình hình văn hóa: a. Mục tiêu: HS trình bày được khái quát được tình hình văn hoá của Bắc Giang từ thế kỉ X đến thế kỉ XIII b. Tổ chức thực hiện Hoạt động của thầy và trò Sản phẩm dự kiến Bước 1. Chuyển giao nhiệm vụ 3. Tình hình văn hóa(13p) HS: Đọc thông tin ở phần 3; quan sát hình - Văn hóa dân gian: phát triển với 3.4, hình 3.5, hình 3.6 và trả lời các câu hỏi nhiều loại hình như: ca hát, nhảy sau: múa ? Đời sống văn hóa ở Bắc Giang từ thế kỉ - Tín ngưỡng cổ truyền được duy trì X đến thế kỉ XIII có điểm gì nổi bật? và phát triển như tục thờ cúng tổ ? Nêu hiểu biết của em về những nhà khoa tiên, thờ cúng các anh hùng dân bảng của Bắc Giang dưới triều Lý? tộc Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ - Bên cạnh sự tồn tại của Đạo giáo và Nho giáo, Phật giáo cũng phát - HS: đọc SGK và thực hiện yêu cầu. triển. Nhiều công trình kiến trúc, - GV: hướng dẫn, theo dõi, hỗ trợ HS nếu điêu khắc Phật giáo được xây dựng cần thiết. trên địa bàn tỉnh GV: Nguyễn Thị Hải Yến - THCS Lê Lợi Năm học 2022-2023
6. 6 Bước 3. Báo cáo, thảo luận - Là một trong những địa phương có - HS: lần lượt trả lời các câu hỏi nhiều người hiền tài. - GV: yêu cầu đại diện HS trình bày. HS còn lại theo dõi, nhận xét, bổ sung. Bước 4: Kết luận, nhận định GV: nhận xét, đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập của học sinh. Chính xác hóa các kiến thức. Tiết 2 II. Bắc Giang trong cuộc đấu tranh bảo vệ nền độc lập của dân tộc từ thế kỉ X đến đầu thế kỉ XIII: 1. Cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Tống lần thứ nhất (năm 981): a. Mục tiêu: - Chỉ ra được những đóng góp của nhân dân Bắc Giang trong cuộc đấu tranh chống quân xâm lược Tống lần thứ nhất để bảo vệ độc lập dân tộc và bảo vệ quê hương. - Liên hệ được các sự kiện, địa danh và nhân vật tiêu biểu của Bắc Giang trong giai đoạn này với địa danh hiện nay của Bắc Giang. - Tự hào về tinh thần yêu nước và truyền thống chống giặc ngoại xâm của nhân dân Bắc Giang. b. Tổ chức thực hiện Hoạt động của thầy và trò Sản phẩm dự kiến 1. Cuộc kháng chiến chống quân Bước 1. Chuyển giao nhiệm vụ xâm lược Tống lần thứ nhất (năm 981)(25p). HS: Đọc thông tin ở phần II.1 và trả lời các câu hỏi sau: - Đầu năm 981: quân Tống do Hầu Nhân Bảo chỉ huy tiến vào nước ta theo ? Quân Tống xâm lược nước ta trong hai đường thủy, bộ: hoàn cảnh nào? + Quân bộ theo đường Lạng Sơn ? Trước sự xâm lược của địch, Lê Hoàn đã đối phó như thế nào? + Quân Thủy theo đường sông Bạch Đằng ? Hãy trình bày những nét chính về cuộc kháng chiến chống Tống năm - Quân bộ: trên đường tiến xuống Đại 981? La, quân Tống đã bị nhân dân Bắc Giang chống trả quyết liệt. Dưới sự lãnh đạo của Lê Hoàn, nhân dân vùng GV: Nguyễn Thị Hải Yến - THCS Lê Lợi Năm học 2022-2023
7. 7 ? Kết quả của cuộc kháng chiến chống Mai Đình, Ngọ Xá (Hiệp Hòa) đã hăng Tống ntn? hái xây đắp thành Bình Lỗ làm phòng tuyến chặn giặc. ? Nhân dân Bắc Giang đã có những đóng góp gì trong cuộc kháng chiến chống Tống lần thứ nhất? Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ - HS: đọc SGK và thực hiện yêu cầu. - GV: hướng dẫn, theo dõi, hỗ trợ HS nếu cần thiết. Bước 3. Báo cáo, thảo luận - HS: lần lượt trả lời các câu hỏi - GV: yêu cầu đại diện HS trình bày. HS còn lại theo dõi, nhận xét, bổ sung. * Hoàn cảnh: - Năm 979 Đinh Bộ Lĩnh bị giết, nội bộ lục đục - Nhà Tống lăm le xâm lược. Lê Hoàn được suy tôn lê làm vua... Bước 4: Kết luận, nhận định GV: nhận xét, đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập của học sinh. Chính xác hóa các kiến thức. 2. Cuộc đấu tranh chống lại sự quấy nhiễu của quân Chăm pa (đầu thế kỉ XI). a. Mục tiêu: - Chỉ ra được những đóng góp của nhân dân Bắc Giang trong cuộc đấu tranh chống lại sự quấy nhiễu của quân Chăm pa (đầu thế kỉ XI) để bảo vệ độc lập dân tộc và bảo vệ quê hương. - Liên hệ được các sự kiện, địa danh và nhân vật tiêu biểu của Bắc Giang trong giai đoạn này với địa danh hiện nay của Bắc Giang. - Tự hào về tinh thần yêu nước và truyền thống chống giặc ngoại xâm của nhân dân Bắc Giang. b. Tổ chức thực hiện GV: Nguyễn Thị Hải Yến - THCS Lê Lợi Năm học 2022-2023
8. 8 Hoạt động của thầy và trò Sản phẩm dự kiến 2. Cuộc đấu tranh chống lại sự quấy nhiễu của quân Chăm pa (đầu thế kỉ XI)(20p). Bước 1. Chuyển giao nhiệm vụ Đầu thế kỉ X, quân Chăm Pa có hành HS: Đọc thông tin ở phần II.2 và trả lời động quấy nhiễu Đại Việt, ND lộ Bắc các câu hỏi sau: Giang cùng nhân dân cả nước đã đấu ? Nêu đóng góp của tướng quân Lều tranh kiến quyết, đẩy lùi sự quấy nhiễu Văn Minh trong cuộc đấu tranh chống của quân Chăm Pa. Trong đó, phải kể lại sự quấy nhiễu của quân Chăm pa? đến công lao của Đô thống Đại tướng quân Lều Văn Minh. Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ - HS: đọc SGK và thực hiện yêu cầu. - GV: hướng dẫn, theo dõi, hỗ trợ HS nếu cần thiết. Bước 3. Báo cáo, thảo luận - HS: lần lượt trả lời các câu hỏi - GV: yêu cầu đại diện HS trình bày. HS còn lại theo dõi, nhận xét, bổ sung. Bước 4: Kết luận, nhận định GV: nhận xét, đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập của học sinh. Chính xác hóa các kiến thức. Tiết 3 II. Bắc Giang trong cuộc đấu tranh bảo vệ nền độc lập của dân tộc từ thế kỉ X đến đầu thế kỉ XIII: 3. Cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Tống lần thứ hai (1075 - 1077): a. Mục tiêu: - Chỉ ra được những đóng góp của nhân dân Bắc Giang trong cuộc đấu tranh chống quân xâm lược Tống lần thứ hai để bảo vệ độc lập dân tộc và bảo vệ quê hương. - Liên hệ được các sự kiện, địa danh và nhân vật tiêu biểu của Bắc Giang trong giai đoạn này với địa danh hiện nay của Bắc Giang. - Tự hào về tinh thần yêu nước và truyền thống chống giặc ngoại xâm của nhân dân Bắc Giang. b. Tổ chức thực hiện GV: Nguyễn Thị Hải Yến - THCS Lê Lợi Năm học 2022-2023
9. 9 Hoạt động của thầy và trò Sản phẩm dự kiến 3. Cuộc kháng chiến chống Bước 1. Chuyển giao nhiệm vụ quân xâm lược Tống lần thứ hai (1075 - 1077) (35p) HS: Đọc thông tin ở phần II.2 và trả lời các câu hỏi sau: - 10/1075: Thân Cảnh Phúc cùng các tù trưởng miền núi ? Nêu âm mưu của nhà Tống khi xâm lược phối hợp với quân của Lý nước ta? Thường Kiệt tiến công sang đất ? Nhà Tống đã làm gì để thực hiện âm mưu Tống. Dân binh vùng Động xâm lược Đại Việt? Giáp đã tiếp tế lương thảo và ? Trước âm mưu và hành động chuẩn bị xâm lược của phối hợp với quân nhà Lý góp nhà Tống, chủ trương đối phó của nhà Lý là gì? phần phá tan các cứ điểm Ung Châu, Khâm Châu và Liêm ? Nêu hiểu biết của em về nhân vật lịch sử Lý Thường Kiệt? Châu. ? Lý Thường Kiệt đưa ra chủ trương gì để chống quân - Đầu 1077: khoảng 30 vạn quân Tống? Tống tiến vào nước ta theo - HS đọc tư liệu 1 (SGK: T23) về Thân Cảnh Phúc và đường Lạng Sơn. Khi quân trả lời câu hỏi: Tống tràn xuống đến mạn Bắc ? Tư liệu 1 cho em biết cách đánh giặc của Thân Cảnh sông Như Nguyệt thì bị chặn lại. Phúc có gì độc đáo? Từ đó, em nhận thức được điều Nhân dân các huyện Hiệp Hòa, gì về vai trò của Thân Cảnh Phúc và các tù trưởng Việt Yên, Yên Dũng đã thực người miền núi ở Bắc Giang trong cuộc k/c chống hiện “vườn không nhà trống”, Tống dưới thời Lý? đánh du kích vào ban đêm gây ? Sau khi rút quân về nước nhà Lý chuẩn bị kháng cho địch nhiều thiệt hại. chiến như thế nào? - Cuối mùa xuân năm 1077: ? Mô tả phòng tuyến sông Như Nguyệt và lí giải vì sao cùng với cánh quân đánh vào Lý Thường Kiệt lại cho xây dựng phòng tuyến chặn doanh trại của Quách Quỳ ở giặc ở đây? cánh đồng Đông Xá (Quang ? Hãy nêu nét độc đáo của nhà Lý trong việc Biểu - Việt Yên) và khu vực núi chuẩn bị kháng chiến? Qua đó em rút ra được bài Nham Biền (Yên Dũng) học gì? ? Dựa vào hình 3.9, em hãy tường thuật lại cuộc kháng chiến chống Tống trên phòng tuyến sông Như Nguyệt (1077)? ? Vì sao đang ở thế thắng mà Lý Thường Kiệt lại cử người đến thương lượng giảng hòa với giặc? - HS đọc đoạn tư liệu 2 (SGK: T 24) rồi trả lời câu hỏi sau: ? ND phản ánh ở đoạn tư liệu 2 giúp em hiểu gì về nguồn gốc của tên gọi Gò Xác? GV: Nguyễn Thị Hải Yến - THCS Lê Lợi Năm học 2022-2023
10. 10 ? Qua cuộc kháng chiến chống Tống của nhà Lý các em rút ra được những bài học gì cho công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước hiện nay? Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ - HS: đọc SGK và thực hiện yêu cầu. - GV: hướng dẫn, theo dõi, hỗ trợ HS nếu cần thiết. Bước 3. Báo cáo, thảo luận - HS: lần lượt trả lời các câu hỏi - GV: yêu cầu đại diện HS trình bày. HS còn lại theo dõi, nhận xét, bổ sung. * Âm mưu của nhà Tống: Xâm lược Đại Việt để giải quyết khó khăn trong nước và mở rộng lãnh thổ. * Để thực hiện âm mưu xâm lược Đại Việt nhà Tống đã: + Xúi Chăm - pa đánh Đại Việt từ phía Nam + Ngăn cản việc buôn bán của nhân dân 2 nước. + Mua chuộc các từ trưởng miền núi. * Chủ trương của nhà Lý - Cử Lý Thường Kiệt làm tổng chỉ huy - Đem quân trấn áp Cham-pa. - Nhà Lý chủ trương: “tiên phát chế nhân” (tiến công trước để tự vệ) + Tháng 10/1075, hơn 10 vạn quân ta chia làm hai đạo dưới sự chỉ huy của Lý Thường Kiệt cùng Tông Đản tấn công vào đất Tống + Hạ thành Ung Châu quân ta rút về nước -> Làm thay đổi kế hoạch và làm chậm lại cuộc tiến công xâm lược của nhà Tống * Lý Thường Kiệt là danh tướng, đại thần nhà Lý, ông tên thật là Ngô Tuấn, sinh năm Kỷ Mùi(1019). Người làng An Xá, huyện Quảng GV: Nguyễn Thị Hải Yến - THCS Lê Lợi Năm học 2022-2023
11. 11 Đức, phủ Thái Hoà, thành Thăng Long(nay thuộc Hà Nội). Ông có tài văn võ, năm 23 tuổi được bổ nhiệm làm Hoàng Môn Chi Hầu rồi thăng dần tới Thái Uý. Lý Thường Kiệt làm quan trải qua 3 triều vua: Thái Tông, Thánh Tông, Nhân Tông và lập công lớn trong cuộc phá Tống bình Chiêm, bảo vệ vững chắc nền độc lập nước nhà, xây dựng đất nước phòng vinh. Lý Thường Kiệt là người toàn đức, toàn tài được mọi người cảm phục và được vua Lý Nhân Tông nhận làm Thiên Tử Nghĩa Đệ. Năm 1077, khi đánh đuổi 25 vạn quân Tống trên tuyến sông Như Nguyệt, tương truyền bài thơ thần “NAM QUỐC SƠN HÀ” ra đời, được xem là bản tuyên ngôn độc lập hùng hồn đầu tiên của lịch sử dân tộc, làm kẻ thù khiếp sợ. “Nam quốc Sơn hà Nam đế cư. Tiệt nhiên định phận tại thiên thư. Như hà nghịch lỗ lai xâm phạm. Nhữ đẳng hành khan thủ bại hư.” Ông mất vào tháng 5 năm Ất Dậu (1105) thọ 86 tuổi, được truy tặng Thái Uý Việt Quốc Công. * Việc xây dựng phòng tuyến Như Nguyệt dựa trên sự kết hợp giữa địa hình tự nhiên, bãi chướng ngại vật cùng với lực lượng thuỷ - bộ được bổ trí trọng điểm nên vừa có thể bảo vệ được toàn chiến tuyến, vừa nhanh chóng tập trung tổ chức phản công địch. Đây chính là sự độc đáo, sáng tạo trong cách tổ chức đánh giặc của Lý Thường Kiệt. * Cuộc chiến đấu trên phòng tuyến sông Như Nguyệt: - Cuối năm 1076, quân Tống chuẩn bị tiến vào nước ta theo hai đường: thủy và bộ - Tháng 1/1077, quân Tống vượt ải Nam Quan tiến vào nước ta - Quân bộ bị chặn đánh và dừng chân ở bờ bắc sông Như Nguyệt. GV: Nguyễn Thị Hải Yến - THCS Lê Lợi Năm học 2022-2023
12. 12 - Quân thủy bị quân của Lý Kế Nguyên chặn đánh k thể vào sâu hỗ trợ quân bộ. - Cuối xuân 1077, nhà Lý cho quân vượt sông Như Nguyệt, bất ngờ tấn công vào đồn giặc. - Quân Tống thua to - Lý Thường Kiệt giảng hòa kết thúc chiến tranh * Bài học kinh nghiệm: cho công cuộc bảo vệ đất nước hiện nay: có đường lối và phương pháp đấu tranh đúng đắn, đoàn kết toàn dân, kết hợp nhiều hình thức đấu tranh, mềm dẻo nhưng kiên quyết (mềm dẻo về sách lược, phương pháp, kiên quyết giữ vững nguyên tắc độc lập chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ)... Giáo dục cho học sinh tinh thần nhân đạo, yêu chuộng hòa bình - đây là một truyền thống tốt đẹp của dân tộc. Cách kết thúc chiến tranh rất độc đáo của Lý Thường Kiệt - không tiêu diệt toàn bộ quần thù khi chúng đã ở “thế cùng, lực kiệt”, mà kết thúc chiến tranh bằng cách giảng hoà để bảo đảm mối quan hệ bang giao, hoà hiếu giữa hai nước sau chiến tranh; không làm tổn thương danh dự của nước lớn, bảo đảm một nền hoà bình lầu dài. Đồng thời, cũng nhằm bảo toàn lực lượng của quần dần ta, tránh những tổn thất, hi sinh không cần thiết. Qua đó chứng tỏ tinh thần nhân đạo của dần tộc ta và vai trò to lớn của Lý Thường Kiệt. Bước 4: Kết luận, nhận định GV: nhận xét, đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập của học sinh. Chính xác hóa các kiến thức. C. HOẠT ĐỘNG 3: LUYỆN TẬP (5p) a. Mục tiêu: Nhằm củng cố, hệ thống hóa, hoàn thiện kiến thức mới mà HS đã được lĩnh hội ở hoạt động hình thành kiến thức về Bắc Giang từ thế kỉ X đến đầu thế kỉ XIII b. Tổ chức thực hiện: Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ: GV yêu cầu HS trả lời câu 1 (SGK: T24) Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ GV: Nguyễn Thị Hải Yến - THCS Lê Lợi Năm học 2022-2023
13. 13 - HS: xác định yêu cầu của GV - GV: hướng dẫn cho HS trả lời câu hỏi Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động - GV: yêu cầu HS trả lời câu hỏi. - HS: trình bày, theo dõi, nhận xét, đánh giá và bổ sung cho bài của bạn (nếu cần). Bước 4: Kết luận, nhận định: - GV nhận xét bài làm của HS. D. HOẠT ĐỘNG 4: VẬN DỤNG(5p) a. Mục tiêu: Nhằm giúp HS vận dụng được các kiến thức kĩ năng đã học để giải quyết các tình huống cụ thể. b. Tổ chức thực hiện: Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ: GV yêu cầu HS về nhà hoàn thành câu hỏi 2 (SGK: T24) Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ - GV: hướng dẫn các em tìm hiểu yêu cầu của đề. - HS: đọc và xác định yêu cầu của bài tập. Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động - GV: hướng dẫn các em cách nộp sản phẩm cho GV sau khi hoàn thành. - HS: làm bài tập ra giấy và nộp lại cho GV. Bước 4: Kết luận, nhận định - Nhận xét ý thức làm bài của HS, nhắc nhở những HS không nộp bài hoặc nộp bài không đúng qui định (nếu có). - GV giao nhiệm vụ về nhà chuẩn bị bài 4: tìm hiểu về nhân vật Vi Hùng Thắng. Ngày duyệt: 15/1/2023 Người duyệt: Hà Thị Vân Anh GV: Nguyễn Thị Hải Yến - THCS Lê Lợi Năm học 2022-2023