Giáo án Lịch sử 6 - Tiết 36-38, Bài 17: Cuộc đấu tranh bảo tồn và phát triển văn hóa dân tộc của người Việt - Năm học 2022-2023 - Nguyễn Thị Hải Yến

Nội dung text: Giáo án Lịch sử 6 - Tiết 36-38, Bài 17: Cuộc đấu tranh bảo tồn và phát triển văn hóa dân tộc của người Việt - Năm học 2022-2023 - Nguyễn Thị Hải Yến

1. Kế hoạch bài dạy Năm học 2022 - 2023 Lớp 6A 6B 6C Ngày dạy 30/3/2023 29/3/2023 29/3/2023 2,6/4/2023 1,5/4/2023 2,5/4/2023 Tiết 36,37,38 - BÀI 17. CUỘC ĐẤU TRANH BẢO TỒN VÀ PHÁT TRIỂN VĂN HOÁ DÂN TỘC CỦA NGƯỜI VIỆT Môn học/Hoạt động giáo dục: Lịch sử và địa lí lớp 6 Thời gian thực hiện: 3 tiết I. Mục tiêu : Sau bài học này, giúp HS: 1.Về kiến thức -Trình bày được những biểu hiện trong việc giữ gìn văn hoá của người Việt trong thời kì Bắc thuộc. - Nhận biết được sự phát triển của văn hoá dân tộc trên cơ sở tiếp thu có chọn lọc văn hoá Trung Hoa trong thời kì Bắc thuộc. 2.Về năng lực -Khai thác và phân tích được thông tin của một số tư liệu lịch sử trong bài học dưới sự hướng dẫn của GV. -Tìm kiếm, sưu tầm được tư liệu để phục vụ cho bài học và thực hiện các hoạt động thực hành, vận dụng. 3.Về phẩm chất Bồi dưỡng lòng tự hào dân tộc về sức mạnh cội nguồn của nền văn hoá Việt chính là nền tảng để dân tộc Việt Nam trường tồn, phát triển dù đứng trước bất kì khó khăn, thử thách nào. II. Thiết bị dạy học và học liệu 1.Giáo viên -Hình minh hoạ vê' cuộc đấu tranh giữ gìn và phát triển văn hoá dân tộc. -Máy tính, máy chiếu; giấy A0 (nếu có). 2.Học sinh Tranh ảnh, tư liệu sưu tầm liên quan đến bài học (nếu có) và dụng cụ học tập theo yêu cầu của GV. III. Tiến trình dạy học 1. Hoạt động 1: Mở đầu (7 p) a. Mục tiêu: Giúp học sinh nắm được các nội dung cơ bản bước đầu của bài học cần đạt được như: những biểu hiện trong việc giữ gìn văn hoá của người Việt trong thời kì Bắc thuộc và sự phát triển của văn hoá dân tộc trên cơ sở tiếp thu có chọn lọc văn hoá Trung Hoa trong thời kì Bắc thuộc, để đưa học sinh vào tìm hiểu nội dung bài học, tạo tâm thế cho học sinh đi vào tìm hiểu bài mới. b. Tổ chức thực hiện: - Bước 1: GV đưa 3 câu hỏi trên máy chiếu cho HS thảo luận theo cặp đôi: H1. Bọn phong kiến phương Bắc thực hiện chính sách cai trị về văn hóa đối với nước ta như thế nào? H 2. Âm mưu của chính sách văn hóa đó là gì? H3. Nền văn hóa của người Việt có bị thủ tiêu không? GV: Nguyễn Thị Hải yến 1 Trường THCS Lê Lợi
2. Kế hoạch bài dạy Năm học 2022 - 2023 - Bước 2: HS trả lời, nhận xét, bổ sung lẫn nhau - Bước 3: GV nhận xét, chốt kiến thức, dẫn dắt vào bài học mới: Điều kì diệu nào đã giúp người Việt vẫn giữ được những giá trị của nền văn hoá truyển thống trước chính sách đồng hoá văn hoá thâm hiểm của phong kiến phương Bắc ? Câu hỏi này sẽ được giải đáp qua nội dung của bài học hôm nay. 2. Hoạt động 2: Hình thành kiến thức Tiết 1 Hoạt động 2.1. Sức sống của nền văn hoá bản địa ( 25 phút) a. Mục tiêu: HS liên hệ và nhận biết được những nét văn hoá của người Việt cổ vẫn được duy trì trong thời Bắc thuộc. b. Tổ chức thực hiện: Bước 1: GV sử dụng kĩ thuật khăn trải bàn - GV chia lớp thành nhiều nhóm (6 nhóm). Mỗi nhóm đặt tờ giấy Ao trước mặt - GV hướng dẫn HS đọc thông tin gsk / 78 , suy nghĩ trả lời câu hỏi: ? Chỉ ra những phong tục tập quán của người Việt được nhắc đến trong đoạn tư liệu (tr.78, SGK). Mỗi thành viên viết đáp án của mình lên 1 cạnh của ‘ khăn trải bàn’ trước mặt mình . Sau đó nhóm thảo luận và đưa ra ý thống nhất vào giữa ‘khăn trải bàn’ HS chỉ ra được những phong tục tập quán của người Việt: vẽ mình (xăm mình), đứng thì vòng hai tay, ngồi thì xếp bằng hai chân, tiếp khách bằng trầu cau,... Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ Bước 3: - GV gọi 1 số HS báo cáo kết quả ,1 số HS khác nhận xét ,bổ sung - Từ đó, GV có thể đặt các câu hỏi gợi ý để hướng dẫn HS nhận biết nét văn hoá từ thời kì Văn Lang - Âu Lạc vẫn còn được duy trì trong thời Bắc thuộc (nhuộm răng, ăn trầu, tư thế chào hỏi,...). - HS liên hệ và nhận biết được những nét văn hoá của người Việt cổ vẫn được duy trì trong thời Bắc thuộc. - GV chú ý khắc sâu những khía cạnh thể hiện việc giữ gìn nền văn hoá bản địa của người Việt trong suốt thời kì Bắc thuộc :tục xăm mình, tục ăn trầu nhuộm răng - Bước 4: GV đánh giá kết quả hoạt động của HS . Chính xác hóa các kiến thức cho Hs NỘI DUNG HỌC TẬP - Người Việt luôn có ý thức giữ gìn nền văn hóa bản địa của mình. - Tiếng Việt vẫn được người dân truyền dạy cho con cháu - Những tín ngưỡng truyền thống tiếp tục được duy trì như thờ cúng tổ tiên, thờ các vị thần tự nhiên. - Những phong tục tập quán của người Việt: xăm mình, nhuộm răng đen, ăn trầu, làm bánh chưng, bánh giầy, đứng thì vòng hai tay, ngồi thì xếp bằng hai chân, ...tiếp tục được giữ gìn và lưu truyền trong các làng xã GV: Nguyễn Thị Hải yến 2 Trường THCS Lê Lợi
3. Kế hoạch bài dạy Năm học 2022 - 2023 3. Hoạt động 3 :Luyện tập ( 8p) a.Mục tiêu: Nhằm củng cố, hệ thống hóa, hoàn thiện kiến thức mới mà HS đã được lĩnh hội ở hoạt động hình thành kiến thức về: b. Tổ chức thực hiện: GV giao nhiệm vụ cho HS và chủ yếu cho làm việc cá nhân để hoàn thành bài tập. Câu hỏi? Kể một câu truyện liên quan đến phong tục, tập quán của người Việt cổ? GV hướng dẫn HS tổng hợp kiến thức trong hai mục của bài học để trả lời câu hỏi. - HS hoàn thành bài tập; Trong quá trình làm việc HS có thể trao đổi với bạn hoặc thầy, cô giáo. 4. Hoạt động vận dụng : ( 5p ) a. Mục tiêu: Vận dụng kiến thức mới mà HS đã được lĩnh hội để giải quyết những vấn đề mới trong học tập. b. Tổ chức thực hiện: GV tổ chức cho HS thảo luận nhóm ở lớp và hoàn thành bài tập ở nhà - Sản phẩm HS: bài tập nhóm Câu 2. GV gợi ý: ? Liệt kê những phong tục có từ thời Bắc thuộc, từ đó liên hệ với hiện tại để chỉ ra được những phong tục còn được bảo tồn đến ngày nay ? (HS có thể hỏi thêm người thân để xác định được câu trả lời phù hợp). Qua đó, giúp HS nhận thức rõ những giá trị của văn hoá truyền thống lịch sử đối với cuộc sống hiện tại. Tiết 2 Hoạt động 2.2. Tiếp thu có chọn lọc văn hoá Trung Hoa ( 30 phút) a. Mục tiêu:HS biết được sự phát triển của văn hoá dân tộc trên cơ sở tiếp thu có chọn lọc những yếu tố văn hoá Trung Hoa trong suốt thời kì Bắc thuộc b. Tổ chức thực hiện: Bước 1: GV sử dụng kĩ thuật phòng tranh - GV lớp thành 4 nhóm , đặt trước mặt tờ giấy Ao , tìm hiểu mục 2 / tr 79 - GV tổ chức cho hs thảo luận , phát hiện và viết các nội dung vào giấy theo dạng sơ đồ ?Chỉ ra những phong tục tập quán của người Việt được nhắc đến trong đoạn tư liệu tr79/SGK - Gv có thể đặt thêm câu hỏi: ? Nêu những ảnh hưởng của tư tưởng Nho giáo hay những kĩ thuật tiếp thu được từ Trung Quốc còn duy trì đến ngày nay.? + Gv cần hướng dẫn kĩ, cho hs thảo luận theo nhóm và trình bày ý kiến của mình. Gv giải thích từ bản địa hóa: làm cho các nội dung văn hóa được du nhập vào mang nét riêng của người Việt, không hoàn toàn giống với ban đầu . Bước 2: HS thực hiện vẽ sơ đồ GV: Nguyễn Thị Hải yến 3 Trường THCS Lê Lợi
4. Kế hoạch bài dạy Năm học 2022 - 2023 Bước 3: HS treo tranh ( sơ đồ ) các nơi trong lớp học để triển lãm Các nhóm tham quan sản phẩm của nhóm bạn ,tự đánh giá ,so sánh sản phẩm của nhóm bạn với nhóm mình GV cũng tham quan các sản phẩm của HS, ghi chú lại những điều cần làm rõ thêm hoặc sự khác biệt thể hiện trong nội dung của các nhóm Gv có thể giới thiệu rõ hơn: Nho giáo do Khổng Tử sáng lập và được du nhập vào nước ta từ thời thuộc Hán. Sĩ Nhiếp, Tích Quang, Nhâm Diên là những thái thú đã có nhiều nỗ lực truyền bá Nho giáo vào Việt Nam. Những tư tưởng chủ yếu của Nho giáo về đạo vua - tôi, cha - con, chồng - vợ và việc nhấn mạnh các phạm trù đạo đức như nhân, nghĩa, lễ, trí, tín đã được các triều đại phong kiến phương bắc sử dụng làm công cụ tinh thần để cai trị nhân dân ta. Bước 4: GV đánh giá kết quả hoạt động của hs Trên cơ sở đó, với đối tượng hs khá, gv có thể yêu cấu hs đọc tư liệu mở rộng này và trả lời câu hỏi 3. Hoạt động 3 :Luyện tập ( 10p) a.Mục tiêu: Nhằm củng cố, hệ thống hóa, hoàn thiện kiến thức mới mà HS đã được lĩnh hội ở hoạt động hình thành kiến thức về: b. Tổ chức thực hiện: GV giao nhiệm vụ cho HS và chủ yếu cho làm việc cá nhân để hoàn thành bài tập. Trong quá trình làm việc HS có thể trao đổi với bạn hoặc thầy, cô giáo. - HS hoàn thành bài tập; Câu 1. GV hướng dẫn HS tổng hợp kiến thức trong hai mục của bài học để trả lời câu hỏi. 4 Hoạt động vận dụng : ( 5p ) a. Mục tiêu: Vận dụng kiến thức mới mà HS đã được lĩnh hội để giải quyết những vấn đề mới trong học tập. b. Tổ chức thực hiện: - GV tổ chức cho HS thảo luận nhóm ở lớp và hoàn thành bài tập ở nhà - HS làm bài tập nhóm Câu 2. GV gợi ý: ? Liệt kê những phong tục có từ thời Bắc thuộc, từ đó liên hệ với hiện tại để chỉ ra được những phong tục còn được bảo tồn đến ngày nay ? (HS có thể hỏi thêm người thân để xác định được câu trả lời phù hợp). Qua đó, giúp HS nhận thức rõ những giá trị của văn hoá truyền thống lịch sử đối với cuộc sống hiện tại. Tiết 3 Hoạt động 2.2. Tiếp thu có chọn lọc văn hoá Trung Hoa (tiếp) (33 phút) a. Mục tiêu:HS biết được sự phát triển của văn hoá dân tộc trên cơ sở tiếp thu có chọn lọc những yếu tố văn hoá Trung Hoa trong suốt thời kì Bắc thuộc b. Tổ chức thực hiện: Bước 1: GV sử dụng kĩ thuật phòng tranh - GV lớp thành 4 nhóm , đặt trước mặt tờ giấy Ao , tìm hiểu mục 2 / tr 79 - GV tổ chức cho hs thảo luận , phát hiện và viết các nội dung vào giấy theo dạng sơ đồ GV: Nguyễn Thị Hải yến 4 Trường THCS Lê Lợi
5. Kế hoạch bài dạy Năm học 2022 - 2023 ? Những thành tựu của cuộc đấu tranh bảo vệ và phát triển văn hóa truyền thống của người Việt thời Bắc thuộc có ý nghĩa như thế nào? - Gv có thể đặt thêm câu hỏi: Bước 2: HS thực hiện vẽ sơ đồ Bước 3: HS treo tranh ( sơ đồ ) các nơi trong lớp học để triển lãm Các nhóm tham quan sản phẩm của nhóm bạn ,tự đánh giá ,so sánh sản phẩm của nhóm bạn với nhóm mình GV cũng tham quan các sản phẩm của HS, ghi chú lại những điều cần làm rõ thêm hoặc sự khác biệt thể hiện trong nội dung của các nhóm Gv có thể giới thiệu rõ hơn: Nho giáo do Khổng Tử sáng lập và được du nhập vào nước ta từ thời thuộc Hán. Sĩ Nhiếp, Tích Quang, Nhâm Diên là những thái thú đã có nhiều nỗ lực truyền bá Nho giáo vào Việt Nam. Những tư tưởng chủ yếu của Nho giáo về đạo vua - tôi, cha - con, chồng - vợ và việc nhấn mạnh các phạm trù đạo đức như nhân, nghĩa, lễ, trí, tín đã được các triều đại phong kiến phương bắc sử dụng làm công cụ tinh thần để cai trị nhân dân ta. Bước 4: GV đánh giá kết quả hoạt động của hs Trên cơ sở đó, với đối tượng hs khá, gv có thể yêu cấu hs đọc tư liệu mở rộng này và trả lời câu hỏi: + để mở rộng thêm, gv có thể trích lời tâu của viên quan Lưu An với vua Hán Vũ Đế: “Việt là đất ở ngoài cõi. dân cắt tóc vẽ mình, không thể lấy pháp độ của nước đội mũ mang đai mà trị được”. (Ngô Sỹ Liên và các sử thần thời Lê, Đại Việt sử kí toàn thư (bản dịch), nxb Khoa học xã hội, Hà Nội, 1998, tr.147). ? Lời tâu của viên quan đô hộ người Hán cho em biết điều gì ? Gv gợi mở cho hs hiểu rõ: qua lời tâu của Lưu An cho thấy: nước ta vốn là một nước độc lập (ngoài cõi), có truyền thống văn hoá, phong tục tập quán riêng (cắt tóc, vẽ mình), khác với người Hán, nên không thể áp đặt được đồng thời cũng phản ánh sự thừa nhận thất bại từ chính sách cai trị của các triều đại phong kiến phương bắc. GV chính xác hóa các kiến thức đã hình thành cho học sinh NỘI DUNG HỌC TẬP Trong thời kì Bắc thuộc, nhân dân ta đã tiếp thu có chọn lọc văn hoá Trung Hoa: + Học một số kĩ thuật, phát minh tiến bộ như làm giầy, chế tạo đồ thuỷ tinh, giã gạo bằng cối đạp, ở nhà đất bằng, kĩ thuật bón phân bắc và dùng sức kéo trâu bò, làm đồ gốm. + Tiếp thu chữ Hán, một phần lễ nghĩa của Nho giáo trong quan hệ gia đình, cách đặt tên họ giống người Hán. + Đón nhận tinh thần từ bi, bác ái của Phật giáo. Đạo giáo dần hoà nhập với tín ngưỡng dân gian của người Việt. + Tiếp thu một sổ lễ tết như tết Hàn thực, tết Đoan Ngọ, tết Trung thu, tết Nguyên đán... nhưng đã có sự vận dụng cho phù hợp với sinh hoạt văn hóa của người Việt. 3. Hoạt động 3 :Luyện tập ( 8p) GV: Nguyễn Thị Hải yến 5 Trường THCS Lê Lợi
6. Kế hoạch bài dạy Năm học 2022 - 2023 a.Mục tiêu: Nhằm củng cố, hệ thống hóa, hoàn thiện kiến thức mới mà HS đã được lĩnh hội ở hoạt động hình thành kiến thức về: b. Tổ chức thực hiện: GV giao nhiệm vụ cho HS và chủ yếu cho làm việc cá nhân để hoàn thành bài tập. Trong quá trình làm việc HS có thể trao đổi với bạn hoặc thầy, cô giáo. - HS hoàn thành bài tập; Câu 1. GV hướng dẫn HS tổng hợp kiến thức trong hai mục của bài học để trả lời câu hỏi. 4. Hoạt động vận dụng : ( 4p ) a. Mục tiêu: Vận dụng kiến thức mới mà HS đã được lĩnh hội để giải quyết những vấn đề mới trong học tập. b. Tổ chức thực hiện: - GV tổ chức cho HS thảo luận nhóm ở lớp và hoàn thành bài tập ở nhà - HS làm bài tập nhóm Câu 2. GV gợi ý: ? Liệt kê những phong tục có từ thời Bắc thuộc, từ đó liên hệ với hiện tại để chỉ ra được những phong tục còn được bảo tồn đến ngày nay ? (HS có thể hỏi thêm người thân để xác định được câu trả lời phù hợp). Qua đó, giúp HS nhận thức rõ những giá trị của văn hoá truyền thống lịch sử đối với cuộc sống hiện tại. PHIẾU HỌC TẬP (10 phút) Thành viên: ........................................................................................................... Nhiệm vụ: Dựa vào thông tin 1. Sức sống của nền văn hoá bản địa và thảo luận theo nhóm để hoàn thành các nhiệm vụ học tập sau: 1. Câu hỏi 1: Hoàn thiện bảng thống kê: Một số nét văn hóa của người Việt cổ vẫn được duy trì thời Bắc thuộc ? 2. Câu hỏi 2: Thời Bắc thuộc, nhân dân ta đã tiếp thu có chọn lọc những yếu tố văn hóa Trung Hoa nào ? Nét văn hóa cổ của người Tiếng nói Việt duy trì thời Bắc thuộc Tín ngưỡng Phong tục tập quán Đáp án. Câu 1: Nét văn hóa cổ của Tiếng nói Tiếng Việt người Việt duy trì thời Tín ngưỡng Thờ cúng tổ tiên ,thần linh Bắc thuộc Phong tục tập quán Búi tóc ,xăm mình ,ăn trầu nhuộm răng ,gói bánh trưng bánh giày Ngày duyệt: 26/3/2023 Người duyệt: Hà Thị Vân Anh GV: Nguyễn Thị Hải yến 6 Trường THCS Lê Lợi
7. Kế hoạch bài dạy Năm học 2022 - 2023 GV: Nguyễn Thị Hải yến 7 Trường THCS Lê Lợi