Bài giảng Ngữ văn 9 - Bài: Bếp lửa

Nội dung text: Bài giảng Ngữ văn 9 - Bài: Bếp lửa

1. - Bằng Việt-
2. I TÌM HIỂU CHUNG 1 Tác giả Tên thật: Nguyễn Việt Bằng, bút danh: Bằng Việt, sinh năm 1941 Quê : Hà Nội – thuở nhỏ sống ở Huế Là nhà thơ trưởng thành trong kháng chiến chống Mĩ. Phong cách sáng tác: Thơ Bằng Việt mang giọng điệu thủ thỉ, tâm tình; ngôn ngữ điềm đạm; cấu tứ mạch lạc và hệ thống thi ảnh đặc sắc
3. Năm giặc đốt làng cháy tàn cháy rụi, “Một bếp lửa chờn vờn sương sớm, Hàng xóm bốn bên trở về lầm lụi Một bếp lửa ấp iu nồng đượm Đỡ đần bà dựng lại túp lều tranh. Cháu thương bà biết mấy nắng mưa” Vẫn vững lòng, bà dặn cháu đinh ninh: “Bố ở chiến khu, bố còn việc bố, Lên bốn tuổi cháu đã quen mùi khói, Mày có viết thư chớ kể này kể nọ, Năm ấy là năm đói mòn đói mỏi Cứ bảo nhà vẫn được bình yên !”. Bố đi đánh xe khô rạc ngựa gầy. Rồi sớm rồi chiều lại bếp lửa bà nhen Chỉ nhớ khói hun nhèm mắt cháu Một ngọn lửa lòng bà luôn ủ sẵn, Nghĩ lại đến giờ sống mũi còn cay ! Một ngọn lửa chứa niềm tin dai dẳng Tám năm ròng cháu cùng bà nhóm lửa Lận đận đời bà biết mấy nắng mưa Tu hú kêu trên những cánh đồng xa. Mấy chục năm rồi, đến tận bây giờ, Khi tu hú kêu, bà còn nhớ không bà Bà vẫn giữ thói quen dậy sớm Bà hay kể chuyện những ngày ở Huế, Nhóm bếp lửa ấp iu nồng đượm Tiếng tu hú sao mà tha thiết thế ! Nhóm niềm yêu thương, khoai sắn ngọt bùi Mẹ cùng cha công tác bận không về Nhóm nồi xôi gạo mới sẻ chung vui, Cháu ở cùng bà, bà bảo cháu nghe, Nhóm dậy cả những tâm tình tuổi nhỏ Bà dạy cháu làm, bà chăm cháu học, Ôi kì lạ và thiêng liêng – bếp lửa! Nhóm bếp lửa nghĩ thương bà khó nhọc, Giờ cháu đã đi xa, có ngọn khói trăm tàu, Tu hú ơi !chẳng đến ở cùng bà, Có lửa trăm nhà, niềm vui trăm ngả, Kêu chi hoài trên những cánh đồng xa? Nhưng vẫn chẳng bao giờ quên nhắc nhở: - Sớm mai này bà nhóm bếp lên chưa?...
4. I TÌM HIỂU CHUNG 2 Tác phẩm a. Hoàn cảnh sáng tác - Năm 1963, khi nhà thơ đang là sinh viên theo học ngành luật ở Liên Xô - Bài thơ được in trong tập “Hương cây – Bếp lửa”, tập thơ đầu tay của Bằng Việt và Lưu Quang Vũ.
5. “Tôi viết bài thơ “Bếp lửa” năm 1963, lúc đang học năm thứ 2 đại học Tổng hợp Quốc Gia Kiew (Ukraina). Mùa đông nước Nga rất lạnh, phải đốt lò để sưởi. Ngồi sưởi lửa, tôi bỗng nhớ đến “bếp lửa” quê nhà, nhớ bà tôi, nhớ người nhóm bếp. Xa bà, xa gia đình khi đã trưởng thành tức là có độ lùi xa để nhớ và suy ngẫm những giá trị tinh thần nên bài thơ viết rất nhanh. Viết “Bếp lửa” tôi chỉ muốn giãi bày tâm trạng thật của lòng mình.”
6. I TÌM HIỂU CHUNG 2 Tác phẩm b. Thể thơ và PTBĐ - Thể thơ: kết hợp thơ tám chữ với bảy chữ, chin chữ một cách linh hoạt - Phương thức biểu đạt: kết hợp giữa biểu cảm với miêu tả, tự sự và bình luận
7. I TÌM HIỂU CHUNG 2 Tác phẩm Ý NGHĨA NHAN ĐỀ -Trước hết, đây là một bếp lửa thực, quen thuộc, gần gũi trong mỗi gia đình của người Việt. - Bếp lửa là biểu tượng giàu ý nghĩa : + Bếp lửa gợi lên sự tần tảo, chăm sóc, yêu thương cảu người bà dành cho người cháu trong những năm tháng đói nghèo, chiến tranh để trưởng thành và khôn lớn. + Bếp lửa gợi lên bao vất vả, cực nhọc của đời bà. Song bà nhóm bếp lửa cũng chính là nhóm lên sự sống, niềm vui, niềm tin và hi vọng cho cháu vào một tương lai phía trước. + Bếp lửa còn là biểu tượng của gia đình, quê hương, đất nước, cội nguồn đã nâng bước người cháu trên suốt hành trình dài rộng của cuộc đời
8. Mạch cảm xúc bài thơ Suy nghĩ về Cháu ở xa Hình ảnh bếp Khơi nguồn cảm Hồi tưởng kỷ niệm bà và cuộc không nguôi lửa hứng bên bà đời bà nhớ bà Hình ảnh Nhớ về bà và KN năm 4 Bà không chỉ là Hình ảnh quen thuộc tình cảm của tuổi,những năm người nhóm Bà gắn 2 bà cháu đói khổ rồi lửa, giữ lửa mà liền với những năm k/c còn là người bếp lửa của đất nước. truyền lửa. à Mạch cảm xúc đi từ hồi tưởng đến kỉ niệm, từ kỉ niệm đến suy ngẫm. à Cảm xúc chủ đạo: Tình bà cháu, lòng kính yêu vô hạn của người cháu với bà, gắn với tình yêu quê hương đất nước.
9. I TÌM HIỂU CHUNG 2 Tác phẩm 1. (Khổ 1) Hình ảnh 2. (Khổ 2-3-4) Kỉ bếp lửa khơi nguồn niệm tuổi thơ sống cảm xúc kỉ niệm về bà. bên bà. 4. (Khổ cuối) Nỗi 3. (Khổ 5-6) Suy nhớ của người cháu ngẫm về cuộc đời bà về bà và bếp lửa và hình ảnh bếp lửa.
10. II TÌM HIỂU CHI TIẾT 1 Hình ảnh bếp lửa khơi nguồn cảm xúc, kỉ niệm về bà - Bếp lửa: Hình ảnh quen ở làng quê Việt Nam Bếp lửa được nhóm lên trong sương sớm, ngọn lửa rung rinh hắt ánh sáng khi mờ, “Một bếp lửa chờn vờn sương sớm, Một bếp lửa ấp iu nồng đượm khi toả trên vách, trên liếp. Cháu thương bà biết mấy nắng mưa”
11. II TÌM HIỂU CHI TIẾT 1 Hình ảnh bếp lửa khơi nguồn cảm xúc, kỉ niệm về bà + Điệp ngữ “bếp lửa” ấn tượng khó phai + Từ láy “chờn vờn”: gợi ra Ngọn lửa bập bùng, lay động àGợi cái mờ nhoà của kí ức rất xa. + “Ấp iu”: Gợi bàn tay kiên nhẫn, khéo léo và tấm lòng chi chút của bà, Gợi đến công việc nhóm lửa cụ thể. + Ẩn dụ:“Biết mấy nắng mưa” Cuộc đời vất vả lo toan, âm thầm, lặng lẽ của bà. “Một bếp lửa chờn vờn sương sớm, + “Thương”: sự thấu hiểu, chia sẻ với bà Một bếp lửa ấp iu nồng đượm Bếp lửa gợi nỗi nhớ, tình thương với bà Cháu thương bà biết mấy nắng mưa” của người cháu và sự lo toan, vất vả của bà.
12. II TÌM HIỂU CHI TIẾT 2 Kỉ niệm tuổi thơ sống bên bà Lên bốn tuổi cháu đã quen mùi khói, Năm ấy là năm đói mòn đói mỏi Bố đi đánh xe khô rạc ngựa gầy. Chỉ nhớ khói hun nhèm mắt cháu Nghĩ lại đến giờ sống mũi còn cay ! Tám năm ròng cháu cùng bà nhóm lửa Tu hú kêu trên những cánh đồng xa. Khi tu hú kêu, bà còn nhớ không bà Bà hay kể chuyện những ngày ở Huế, Tiếng tu hú sao mà tha thiết thế ! Năm giặc đốt làng cháy tàn cháy rụi, Mẹ cùng cha công tác bận không về Hàng xóm bốn bên trở về lầm lụi Cháu ở cùng bà, bà bảo cháu nghe, Đỡ đần bà dựng lại túp lều tranh. Bà dạy cháu làm, bà chăm cháu học, Vẫn vững lòng, bà dặn cháu đinh ninh: Nhóm bếp lửa nghĩ thương bà khó nhọc, “Bố ở chiến khu, bố còn việc bố, Tu hú ơi !chẳng đến ở cùng bà, Mày có viết thư chớ kể này kể nọ, Kêu chi hoài trên những cánh đồng xa? Cứ bảo nhà vẫn được bình yên !”.
13. II TÌM HIỂU CHI TIẾT 2 Kỉ niệm tuổi thơ sống bên bà Kỉ niệm bên bà Những kỉ niệm tuổi ấu thơ sống bên bà khi lên bốn tuổi (khổ 2). Kỉ niệm về bà và những năm tháng tuổi thơ “tám năm ròng” (khổ 3) Hình ảnh bà trong những năm gian khổ chiến tranh (khổ 4)
14. II TÌM HIỂU CHI TIẾT 2 Kỉ niệm tuổi thơ sống bên bà a. Những kỉ niệm tuổi ấu thơ sống bên bà khi lên bốn tuổi (khổ 2). “Lên bốn tuổi cháu đã quen mùi khói Năm ấy là năm đói mòn đói mỏi Bố đi đánh xe, khô rạc ngựa gầy Chỉ nhớ khói hun nhèm mắt cháu Nghĩ lại đến giờ sống mũi còn cay! - Hoàn cảnh: + “Đói mòn đói mỏi” (thành ngữ): cái Những tháng ngày cơ đói làm hao mòn, kiệt quệ cực, đen tối của người + “Bố đi đánh xe khô rạc ngựa gầy” (cái dân Việt Nam Kí ức đói bao trùm lên mọi sinh vật) sâu đậm của đứa trẻ
15. II TÌM HIỂU CHI TIẾT 2 Kỉ niệm tuổi thơ sống bên bà a. Những kỉ niệm tuổi ấu thơ sống bên bà khi lên bốn tuổi (khổ 2). Bố đi đánh xe, khô rạc ngựa gầy
16. II TÌM HIỂU CHI TIẾT 2 Kỉ niệm tuổi thơ sống bên bà a. Những kỉ niệm tuổi ấu thơ sống bên bà khi lên bốn tuổi - Ấn tượng sâu đậm nhất là ấn tượng về mùi khói: + Mùi khói, khói hun: • Miêu tả chân thực cuộc sống tuổi thơ. • Tình cảm tha thiết, bâng khuâng, nhớ Hình ảnh bếp lửa vẫn thương ngậm ngùi cháy sáng, là biểu tượng của niềm hi + Sống mũi còn cay: là còn nguyên xúc vọng, xua đi cái đói và động ám ảnh của cái chết Kỉ niệm trở thành ấn tượng ám ảnh suốt cuộc đời
17. II TÌM HIỂU CHI TIẾT Tám năm ròng cháu cùng bà nhóm lửa 2 Kỉ niệm tuổi thơ sống bên bà Tu hú kêu trên những cánh đồng xa. b. Kỉ niệm tám năm cháu ở cùng bà Khi tu hú kêu, bà còn nhớ không bà - Tiếng tu hú (lặp lại 4 lần) Bà hay kể chuyện những ngày ở Huế, + Lúc mơ hồ, văng vẳng “trên cánh đồng xa” Tiếng tu hú sao mà tha thiết thế ! + Lúc gần gũi, dục dã nghe sao mà tha thiết. + Lúc gióng giả, dồn dập như gọi mời. Mẹ cùng cha công tác bận không về + Lúc rời rạc, khắc khoả, kêu hoà kêu mãi. Cháu ở cùng bà, bà bảo cháu nghe, Bà dạy cháu làm, bà chăm cháu học, Gắn liền với câu chuyện bà kể về Huế, là Nhóm bếp lửa nghĩ thương bà khó nhọc, niềm vui tuổi thơ Tiếng tu hú kêu là âm thanh tha thiết gợi Tu hú ơi !chẳng đến ở cùng bà, nỗi nhớ quê hương, nhớ thương bà tha thiết. Kêu chi hoài trên những cánh đồng xa?
18. II TÌM HIỂU CHI TIẾT Tám năm ròng cháu cùng bà nhóm lửa 2 Kỉ niệm tuổi thơ sống bên bà Tu hú kêu trên những cánh đồng xa. b. Kỉ niệm tám năm cháu ở cùng bà Khi tu hú kêu, bà còn nhớ không bà Bà hay kể chuyện những ngày ở Huế, - Những kỉ niệm về bà • Cháu cùng bà nhóm lửa Tiếng tu hú sao mà tha thiết thế ! • Cháu ở cùng bà, bà bảo cháu nghe Mẹ cùng cha công tác bận không về • Bà dạy cháu làm, bà chăm cháu học Cháu ở cùng bà, bà bảo cháu nghe, Bà dạy cháu làm, bà chăm cháu học, Tấm lòng bao la, chăm chút, nâng niu, vun vén, dạy dỗ, vun đắp cho quá trình Nhóm bếp lửa nghĩ thương bà khó nhọc, hình đời sống tâm hồn của người cháu. Tu hú ơi !chẳng đến ở cùng bà, Bà vừa là bà, vừa là cha, là mẹ, là thầy Kêu chi hoài trên những cánh đồng xa?