Giáo án Lịch sử 6 - Tiết 33-35, Bài 16: Các cuộc khởi nghĩa tiêu biểu giành độc lập trước thế kỉ X - Năm học 2022-2023 - Nguyễn Thị Hải Yến

Nội dung text: Giáo án Lịch sử 6 - Tiết 33-35, Bài 16: Các cuộc khởi nghĩa tiêu biểu giành độc lập trước thế kỉ X - Năm học 2022-2023 - Nguyễn Thị Hải Yến

1. Kế hoạch bài dạy Năm học 2022 - 2023 Lớp 6A 6B 6C Ngày dạy 18, 22,26/3/2023 18,21,25,/2/2023 18,21,26/3/2023 Tiết 33,34,35. BÀI 16: CÁC CUỘC KHỎI NGHĨA TIÊU BIỂU GIÀNH ĐỘC LẬP TRƯỚC THẾ KỈ X I. Mục tiêu 1.Về kiến thức - Sau khi học xong học sinh: + Trình bày được những nét chính về các cuộc khởi nghĩa Bà Triệu, Lý Bí, Nước Vạn Xuân. + Ghi nhớ được các nhân vật lịch sử liên quan đến các cuộc khởi nghĩa + Hiểu được đặc điểm, ý nghĩa lịch sử và bài học kinh nghiệm của của các cuộc đấu tranh dành độc lập dân tộc. + Sau hơn 600 năm chịu sự thống trị phong kiến phương Bắc, khởi nghĩa Lí Bí thắng lợi, nước Vạn Xuân ra đời chứng tỏ sức sống mãnh liệt của dân tộc ta. 2.Về năng lực - Năng lực chung: Năng lực giao tiếp và hợp tác; tự học; giải quyết vấn đề - Năng lực chuyên biệt: + Tái hiện kiến thức lịch sử, xác định mối quan hệ giữa các sự kiện, hiện tượng lịch sử. + Khai thác và sử dụng được thông tin của một số tư liệu trong lịch sử trong bài học dưới sự hướng dẫn của GV. + Sưu tầm được tư liệu về phục vụ cho bài học và thực hiện các hoạt động thực hành,vận dụng. 3.Về phẩm chất - Yêu nước, tự hào về tinh thần bất khuất ‘‘không chịu cúi đầu” của dân tộc, biết ơn các anh hùng dân tộc – lãnh tụ các cuộc khởi nghĩa tiêu biểu. II. Thiết bị dạy học và học liệu - Giáo viên : + Các lược đồ: Khởi nghĩa Hai Bà Trưng, Bà Triệu, Mai Thúc Loan, Lý Bí + Máy chiếu (nếu có); phiếu học tập + Nghiên cứu các tình huống sẽ xảy ra trong các tiết học - Học sinh : + Sách, vở, đồ dùng học tập liên quan đến bài học + Sưu tầm các câu truyện về các nhân vật lịch sử liên quan III. Tiến trình dạy học Tiết 1: 1. Hoạt động: Mở đầu (5 phút) a) Mục tiêu - Giúp học sinh nắm được các nội dung cơ bản bước đầu cần đạt, đưa học sinh vào tìm hiểu nội dụng bài học, tạo tâm thế cho học sinh tìm hiểu nội dung bài mới. GV: Nguyễn Thị Hải yến 1 Trường THCS Lê Lợi
2. Kế hoạch bài dạy Năm học 2022 - 2023 b) Tổ chức thực hiện -Bước 1: Cho học sinh chơi trò chơi kahool.i,trả lời các câu hỏi đúng, sai (1 phút) + Hai Bà Trưng là con lạc tướng huyện Mê Linh (đúng) + Thi Sách là anh trai của Hai Bà Trưng (sai) + Hai Bà Trưng phất cờ khởi nghĩa rửa hận đất nước và trả thù cho chồng (đúng) + Hai Bà Trưng phất cờ khởi nghĩa vào Thế kỉ I năm 40 TCN (sai) + Hai Bà Trưng đánh đuổi được Tô Định, dành độc lập dân tộc (đúng) -Bước 2: Học sinh làm việc cá nhân -Bước 3: Giáo viên và học sinh cùng chơi và viết kết quả lên màn hình -Bước 4: Tổng hợp ý kiến, ghi lại 1 số từ khóa và vào bài mới 2. Hoạt động 2: Hình thành kiến thức 2.1. khỏi nghĩa Hai Bà Trưng (20 phút) a) Mục tiêu -Học sinh trình bày những nét chính về cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng b) Tổ chưc thực hiện - Bước 1: Chia lớp thành 7 nhóm, các con được xem video để trả lời các câu hỏi + Nguyên nhân + Diễn biến + Kết quả Nhóm chuyên gia hình thành sơ đồ tư duy + Ý nghĩa + Nhóm thư ký: Tổng hợp,nhân xét,trình bày - Bước 2: Giáo viên giao nhiệm vụ yêu cầu học sinh hoàn thành, giáo viên quan sát, trợ giúp học sinh khi thảo luận - Bước 3:+ Các nhóm sẽ được tính điểm thông qua nhóm thư ký và giáo viên chốt kiến thức bằng sơ đồ tư duy đồng thời cho học sinh xem lại video + Gọi học sinh đọc lời thề của Hai Bà Trưng và chiếu hình ảnh phiến đá có khắc lời thề của Hai Bà trong SGK LS 6 (KNTT/71). Qua những chữ khắc trên bia đá bài bài thơ: “Một xin rửa sạch nước thù Hai xin dựng lại nghiệp xưa họ Hùng Ba kẻo oan ức lòng chồng Bốn xin vẻ vẹn sở công lênh này” - Giáo viên khắc sâu kiến thức bằng việc chỉ lược đồ (SGK/71) và giảng giải các ngữ nghĩa trên các bia đá => cho học sinh ghi bảng. GV: Nguyễn Thị Hải yến 2 Trường THCS Lê Lợi
3. Kế hoạch bài dạy Năm học 2022 - 2023 Nội dung học tâp a.Nguyên - Dưới ách đô hộ tàn ác của nhà Hán nhân - Mùa xuân năm 40: Hai Bà Trưng phất cờ khởi nghĩa giành quyền tự chủ b.Diễn biến - Tại cửa sông Hát (Hát Môn, Phúc Thọ, Hà Nội) Hai Bà dấy binh khởi nghĩa và được nhân dân 65 thành trì hưởng ứng - Nghĩa quân tấn công thành Luy Lâu, chiếm trụ sở của chính quyền đô hộ c.Kết quả - Cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng kết thúc thắng lợi, Trưng Trắc lên ngôi, đóng đô ở Mê Linh, Hà Nội - Năm 43,cuộc khởi nghĩa bị đàn áp do tương quan so sánh lực lược không cân sức d.Ý nghĩa - Tinh thần đấu tranh bất khuất của người Việt - Khích lệ tinh thần chiến đấu dũng cảm, hi sinh để bảo vệ độc lập chủ quyền - Tạo tiền để cho việc khôi phục nền độc lập và những cuộc khởi nghĩa sau này 2.2: Khởi nghĩa Bà Triệu (thời gian: 20 phút) a. Mục tiêu: HS trình bày được những nét chính về các cuộc khởi nghĩa Bà Triệu. b. Tổ chức thực hiện: - Bước 1: Lớp học chia làm 4 nhóm xem phim Khởi nghĩa Bà Triệu và lập Sơ đồ 5W1H để trả lời được các câu hỏi GV: Nguyễn Thị Hải yến 3 Trường THCS Lê Lợi
4. Kế hoạch bài dạy Năm học 2022 - 2023 - Bước 2: GV giao nhiệm vụ và yêu cầu học sinh hoàn thành. Giáo viên quan sát, hỗ trợ các em trong khi làm bài. - Bước 3: Nhóm nào xong trước hoặc làm tốt sẽ báo cáo kết quả, các học sinh khác nhận xét, góp ý. - Bước 4: GV đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ và chốt kiến thức. Gv có thể kể chuyện về Bà Triệu, nhận xét : Có người khuyên bà lấy chồng, bà khảng khái đáp: “Tôi muốn cưỡi cơn gió mạnh, đạp luồng sóng dữ, chém cá kình ở biển khơi, đánh đuổi quân Ngô giành lại giang sơn, cởi ách nô lệ, đâu chịu khom lưng làm tì thiếp cho người!”. Qua câu nói này, ta thấy Bà Triệu là người như thế nào ? là người có chí lớn, khí phách hiên ngang. Bà nguyện hi sinh hạnh phúc cá nhân cho độc lập dân tộc Học sinh lắng nghe, hoàn thành nội dung bài học vào phiếu học tập cá nhân NỘI DUNG HỌC TẬP: Nguyên nhân diễn ra - Chính sách cai trị hà khắc nhà Ngô. - Mục đích: “Lấy lại giang sơn, dựng nền độc lập, cởi ách nô lệ, không chịu khom lưng làm tì thiếp cho người”. Người lãnh đạo - Bà Triệu (Triệu Thị Trinh) Thời gian diễn ra - Năm 248 Địa điểm - Căn cứ ở núi Nưa (Triệu Sơn, Thanh Hoá)->Cửu Chân, Cửu Đức, Nhật Nam, khiến cho toàn thể Giao Châu đều chấn động. Kết quả - thất bại, bà Triệu hi sinh trên núi Tùng.. Ý nghĩa - Làm rung chuyển chính quyến đô hộ phương Bắc - Góp phần thức tỉnh ý thức dân tộc, tạo đà cho các cuộc khởi nghĩa sau này. Tiết 2 2.3: Tìm hiểu khởi nghĩa Lý Bí (thời gian 33phút) a. Mục tiêu: - Biết trình bày được theo lược đồ những nét diễn biến kết quả, ý nghĩa chính của cuộc khởi nghĩa Lí Bí. b. Tổ chức thực hiện: Bước 1: - Nhiệm vụ 1: GV cho HS báo cáo thẻ nhân vật Lí Bí, Triệu Quang Phục đã chuẩn bị ở nhà: - Nhiệm vụ 2 : Cho HS thảo luận cặp đôi về nguyên nhân khởi nghĩa Lí Bí ? - Nhiệm vụ 3 : khai thác hình 5 sơ đồ khởi nghĩa Lí Bí, Hình 6. Chùa Trấn Quốc (Hà Nội) trong SGK để trả lời câu hỏi: diễn biến chính của cuộc khởi nghĩa Lí Bí và Công cuộc bảo vệ nước Vạn Xuân ? - Nhiệm vụ 4: GV hướng dẫn HS khai thác đoạn tư liệu 3. Trang 75 SGK thảo luận cặp đôi kết quả kết hợp kiến thức đã biết trả lời câu hỏi: Kết quả, ý nghĩa cuộc khởi nghĩa Lí Bí ? + Kết quả: tự làm chủ lấy nước mình, lập nước Vạn Xuân, xưng là Hoàng đế, lập niên hiệu riêng, xây dựng triều đình tự chủ. GV: Nguyễn Thị Hải yến 4 Trường THCS Lê Lợi
5. Kế hoạch bài dạy Năm học 2022 - 2023 + Ý nghĩa: Khởi nghĩa thể hiện tinh thần, ý chí độc lập, tự cường của dân tộc, thúc đẩy cuộc kháng chiến của nhân dân ta trong giai đoạn sau. Để lại nhiều bài học về dựng nước và giữ nước, mở đường cho nhà Đinh, Lý sau này. - Giáo viên có thể giới thiệu cho HS về Lí Bí: Giải thích câu nói: "Nước lã mà vã nên hồ, Tay không mà nổi cơ đồ mới ngoan." Khuyên người ta điều gì? Lí Bí và những điều “đầu tiên”: + Người đầu tiên VN xưng Hoàng đế + Người đầu tiên bỏ tước hiệu phương Bắc đặt niên hiệu riêng của VN Thiên Đức + Người đầu tiên nhận ra vị trí trung tâm ngã ba sông Tô Lịch để đóng đô. - GV cho HS trao đổi về 1 số điểm cuộc kháng chiến của Triệu Quang Phục: + Tận dụng địa hình ? - đầm lầy nơi nghĩa quân ta thuộc đường đi lối lại , quân Lương thì không; + Thời gian đánh giặc? - tránh ban ngày, chọn ban đêm; + Cách đánh ?- Dùng thuyền nhỏ bất ngờ tập kích quân Lương. - GV có thể giới thiệu về đầm Dạ trạch theo hướng kết nối với địa lý. - GV có thể mở rộng cho HS ý nghĩa của tên nước Vạn Xuân: - Vạn Xuân có nghĩa vạn mùa xuân, mong muốn nước ta trường tồn như vạn mùa xuân... GV mở rộng: khởi nghĩa Hai Bà Trưng và khởi nghĩa Lí Bí có điểm giống và khác nhau gì ? Khởi nghĩa Hai Bà Trưng Khởi nghĩa Lí Bí - Giống nhau : Đều trải qua giai đoạn khởi nghĩa và kháng chiến - Khác nhau: - Xưng vương - Xưng đế - Xây dựng chính quyền sơ - Xây dựng chính quyền có 2 khai tồn tại 3 năm. ban Văn, võ, quốc hiệu riêng, tồn tại lâu hơn. - Đóng đô: Mê Linh - Đóng đô: sông Tô Lịch Bước 2: HS trao đổi thực hiện nhiệm vụ. Bước 3: GV gọi một số học sinh báo cáo kết quả, một số học sinh khác nhận xét, bổ sung. Bước 4: GV đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ và chốt kiến thức: GV: Nguyễn Thị Hải yến 5 Trường THCS Lê Lợi
6. Kế hoạch bài dạy Năm học 2022 - 2023 NỘI DUNG HỌC TẬP a. Nguyên nhân khởi nghĩa : do chính sách thống trị tàn bạo của nhà Lương đối với nhân dân ta. b. Diễn biến, kết quả - Năm 542, khởi nghĩa Lý Bí bùng nổ, lật đổ chính quyền đô hộ làm chủ Giao Châu. - Đầu năm 544, Lý Bí tự xưng Lý Nam Đế, lập nước là Vạn Xuân, đóng đô ở cửa sông Tô Lịch (Hà Nội), lập triều đình, dựng điện Vạn Thọ và lập chùa Khai Quốc. - Năm 545 quân Lương xâm lược nước Vạn Xuân, Triệu Quang Phục thay Lí Bí tiếp tục lãnh đạo cuộc kháng chiến, kháng chiến thắng lợi Tiệu Quang Phục làm vua-Triệu Việt Vương. - Năm 602, nhà Tùy đưa quân xâm lược, nước Vạn Xuân chấm dứt. c. Kết quả, ý nghĩa: khởi nghĩa thể hiện tinh thần, ý chí độc lập, tự cường của dân tộc, thúc đẩy cuộc kháng chiến của nhân dân ta trong giai đoạn sau. 3. Hoạt động 1: Luyện tập (Thời gian: 7 phút) a. Mục tiêu: HS củng cố được kiến thức liên quan đến bài học b. Tổ chức thực hiện: - Bước 1: GV tổ chức cho cả lớp hoạt động cá nhân để trả lời các câu hỏi trắc nghiệm - Bước 2: HS huy động kiến thức đã học để thực hiện nhiệm vụ. - Bước 3: GV gọi một số HS trả lời. Các HS khác nhận xét bổ sung. - Bước 4: GV củng cố và nhắc lại các yêu cầu cần đạt của bài học cho HS. PHIẾU BÀI TẬP Câu 1.“Vung tay đánh cọp xem còn dễ/Đối diện Bà Vương mới khó sao” là câu nói chỉ vị anh hùng dân tộc nào? A. Trưng Trắc. B. Trưng Nhị. C. Bà Triệu. D. Lê Chân. Câu 2. Câu nào sau đây là ý nghĩa lịch sử của cuộc khởi nghĩa Bà Triệu? A. Khẳng định ý chí bất khuất của dân tộc trong cuộc đấu tranh giành lại độc lập dân tộc. B. Thể hiện tinh thần cầu tiến. C. Thể hiện tinh thần tiếp thu nền văn hóa của nước ngoài. D. Khẳng định truyền thống đấu tranh kiên cường của dân ta Câu 3. Đâu không phải là lí do hào kiệt và nhân dân khắp nơi đều ủng hộ cuộc khởi nghĩa Lý Bí? A. Muốn giành ngôi vua. B. Nhân dân ta rất oán hận nhà Lương. C. Ý chí giành lại độc lập dân tộc của nhân dân ta. D. Nhà Lương cai trị và bóc lột tàn bạo nhân dân ta. Câu 4. Kết quả của cuộc tấn công lần thứ nhất của quân nhà Lương? A. Hai bên cầm cự hơn một năm, quân Lương rút về nước. B. Nghĩa quân đánh bại quân nhà Lương, giải phóng thêm Hợp Phố C. Nghĩa quân đánh bại quân nhà Lương, giải phóng thêm Hoàng Châu. GV: Nguyễn Thị Hải yến 6 Trường THCS Lê Lợi
7. Kế hoạch bài dạy Năm học 2022 - 2023 D. Quân Lương bao vây nghĩa quân trong thành Long Biên. Câu 5. Sau cuộc khởi nghĩa chống quân Lương thắng lợi, Lý Bí đã làm gì? A. Lý Bí lên ngôi hoàng đế lấy hiệu là Lý Nam Đế. B. Lý Bí lên ngôi hoàng đế lấy hiệu là Lý Thái Tổ. C. Lý Bí lên ngôi hoàng đế, dời đô về Đại La. D. Lý Bí lên ngôi hoàng đế, dời đô về Thăng Long. Câu 6. Lý Nam Đế mong muốn điều gì khi đặt tên nước là Vạn Xuân? A. Đất nước tươi đẹp như vạn mùa xuân. B. Mong muốn sự trường tồn của dân tộc. C. Khẳng định ý chí độc lập, tự chủ. D. Mong muốn dân giàu nước mạnh - Dự kiến sản phẩm Câu 1 2 3 4 5 6 Đ/A C A A C A B 4. Hoạt động 1: Vận dụng (5 phút) a. Mục tiêu: Vận dụng, kết nối được kiến thức, kĩ năng đã học để giải quyết tình huống trong thực tiễn liên quan đến bài học. b. Tổ chức thực hiện: Bước 1: GV giao nhiệm vụ cho HS: 1. Vẽ lại trên giấy hoặc thiết kế mô hình (bằng xốp, đất nặn ) đầm Dạ Trạch 2. Tìm hiểu và viết những việc làm của Lý Nam Đế mà em ấn tượng nhất và nêu suy nghĩ của em về việc làm đó. Bước 2: HS có trách nhiệm kết hợp phân công các bạn trong tổ làm bài tập Bước 3: GV gợi ý cách sưu tầm, tổng hợp tài liệu. Bước 4: GV chốt yêu cầu và nhận xét về tiết học Tiết 3 2.4. khởi nghĩa của Mai Thúc Loan và Phùng Hưng (32 phút) a) Mục tiêu: - Trình bày được nguyên nhân, diễn biến, kết quả, ý nghĩa của cuộc khởi nghĩa Mai Thúc Loan và Phùng Hưng b) Tổ chức thực hiện: Bước 1: GV sử dụng kĩ thuật 5W1H để tổ chức cho HS hoạt động cho học sinh. Lớp học được chia thành 4 nhóm, giáo viên yêu cầu học sinh đọc thông tin trong SGK trang 79,80 và sử dụng các câu hỏi gợi ý theo mô hình 5W1H để hoàn thành sơ đồ: Nhóm 1,2: Khởi nghĩa Mai Thúc Loan Nhóm 3,4: Khởi nghĩa Phùng Hưng Phiếu thảo luận GV: Nguyễn Thị Hải yến 7 Trường THCS Lê Lợi
8. Kế hoạch bài dạy Năm học 2022 - 2023 - Bước 2: HS đọc SGK, thảo luận nhóm để thực hiện nhiệm vụ. - Bước 3: GV yêu cầu nhóm 1,3 báo cáo kết quả, nhóm 2,4 nhận xét, bổ sung. - Bước 4: GV đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ và chốt kiến thức. Gv có thể giảng thêm về nhân vật Mai Thúc Loan, Phùng Hưng, cho học sinh hiểu các tên gọi thân thuộc của các nhân vật: Vua Đen, Bố Cái Đại Vương. Học sinh lắng nghe, hoàn thành nội dung bài học vào phiếu học tập cá nhân NỘI DUNG HỌC TẬP Khởi nghĩa Mai Thúc Khởi nghĩa Phùng Hưng Loan Nguyên nhân diễn ra Do chính sách cai trị hà khắc của nhà Đường Người lãnh đạo Mai Thúc Loan Phùng Hưng Thời gian diễn ra 713-722 Cuối thế kỉ VIII Địa điểm Bùng nổ ở Hoan Châu, Bùng nổ ở Đường Lâm sau lan rộng ra cả nước. (Sơn Tây, Hà Nội) Kết quả Giành và giữ chính Chiếm được Tống Bình, quyền trong gần 10 năm tự sắp đặt việc cai trị trong vòng 9 năm Ý nghĩa Đánh dấu mốc quan Tiếp tục khẳng định trọng trên con đường quyết tâm giành lại độc đấu tranh GPDT thời lập, tự chủ của người Băc thuộc. Việt, mở đường cho những thắng lợi về sau. 3. Luyện tập: 8 phút a. Mục tiêu: HS củng cố được kiến thức liên quan đến bài học b. Tổ chức thực hiện: - Bước 1: GV tổ chức cho cả lớp hoạt động cá nhân để trả lời các câu hỏi trắc nghiệm - Bước 2: HS huy động kiến thức đã học để thực hiện nhiệm vụ. - Bước 3: GV gọi một số HS trả lời. Các HS khác nhận xét bổ sung. - Bước 4: GV củng cố và nhắc lại các yêu cầu cần đạt của bài học cho HS. PHIẾU BÀI TẬP GV: Nguyễn Thị Hải yến 8 Trường THCS Lê Lợi
9. Kế hoạch bài dạy Năm học 2022 - 2023 Bài 1: Chọn đáp án đúng nhất Câu 1. Dấu tích của thành Vạn An trong cuộc khởi nghĩa Mai Thúc Loan hiện nay nằm ở đâu? A. Thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An B. Huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An C. Huyện Diễn Châu, tỉnh Nghệ An D. Huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An Câu 2. Cuộc khởi nghĩa Phùng Hưng đã bao vây chiếm thành Tống Bình, tự sắp xếp được việc cai trị trong vòng bao nhiêu lâu? A. 3 năm B. 9 năm C. 10 năm D. hơn 60 năm Câu 3. Tên gọi “Bố cái đại vương” là của ai? A. Mai Thúc Loan B. Phùng Hưng C. Lý Bí D. Bà Triệu Bài 2: Hãy xác định các câu sau đây đúng hay sai về nội dung lịch sử 1.Cuộc khởi nghĩa Mai Thúc Loan không chỉ lan rộng ra cả nước mà còn được nhân dân Chăm pa, Chân Lạp hưởng ứng. 1. Hiện nay, ở làng Đường Lâm (Sơn Tây, Hà Nội vẫn còn đền thờ người anh hùng Phùng Hưng 2. Khởi nghĩa Mai Thúc Loan và Phùng Hưng đều diễn ra vào thế kỉ VIII, chống lại nhà Đường và đều giành được quyền tự chủ trong thời gian rất dài. 4. Hoạt động vận dụng: 5 phút a. Mục tiêu: Vận dụng, kết nối được kiến thức, kĩ năng đã học để giải quyết tình huống trong thực tiễn liên quan đến bài học b. Tổ chức thực hiện: Bước 1: Gv giao nhiệm vụ cho HS, làm bài tập theo nhóm, trả lời câu hỏi 3 phần bài tập, vận dụng để chuẩn bị trình bày trong tiết học tiếp theo. Bước 2: HS có trách nhiệm kết hợp phân công các bạn trong tổ làm bài tập Bước 3: GV gợi ý cách sưu tầm, tổng hợp tài liệu. Bước 4: GV chốt yêu cầu và nhận xét về tiết học Ngày duyệt: 4/3/2023 Người duyệt: Hà Thị Vân Anh GV: Nguyễn Thị Hải yến 9 Trường THCS Lê Lợi
10. Kế hoạch bài dạy Năm học 2022 - 2023 GV: Nguyễn Thị Hải yến 10 Trường THCS Lê Lợi